.

2011-09-22T15:03:00.001-07:00

Удахгүй энэ сарын 26-нд Боксын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн эхэлнэ. Гурван сая хүрэхтэй үгүйтэй Монголчуудын нэрийг дэлхийд тамгалах зоригт хөвүүдийн зураг. Тоон дотор үсэг цохиж яваа минь энэ. Жинхэнэ эр зориг, тэсвэр хатуужил, ур чадвар, ухааны илэрхийлэл болохуйц монголын боксер залуус. Залуу насны л цог заль.

Муу хэлэх амархаан. Зурагтын өмнө суучихаад амандах буузаа зажилаад залгиж амжихаас тань өмнө тэнд тулааны асуудал шийдэгдэж амждаг спорт. Гурав хүрэхгүй сая хүн амтай манай улсын хэдэн хүн спортоор хичээллэдэг билээ. Тэдгээрээс энэ спортоор хэд нь хичээллэдэг билээ.

Бараг шинжлэх ухаан болтолоо дэлхийд хөгжсөн энэ спортоор дэлхийд Монгол гэсэн дардас тамгалан гэдэг амаргүй даваа. Зоригт хөвүүдийн нас залуухан. Та бидний хэлээ хазласан үр хүүхэд, автобусны мөнгө нэхээд зогсож буй дүү нартай нас чацуу эдгээр залуус.

Би энэ спортод хайртай. Нэгэн цагт аав минь, ах минь, дүү минь тулалдаж явсан эрс. Энэ миний нагац ах дасгалжуулагч Д.Ганзориг. Намайг өсгөсөн ах минь. Банзан гитарын гайхамшигт аялгуунд нь сэтгэл минь ховсдогдсон байх гэж би боддог юм. Намайг тулаан бус урлагт хайртай болгож өсгөсөн юм ах минь.

Баг тамирчидаа уйхайлан дэмжих бидний дунд тоглолт бүрийг тэмдэглэн протокол хөтлөн суух Монголын боксын холбооны ерөнхийлөгч Эрдэнэт үйлдвэрийн захирал Ч.Ганзориг надад шигшээ багынхаа өмсгөлийг бэлэглэсэн билээ. Би зоригт хөвүүдийнхээ нэгэн адил зүрхэн тушаагаа эх орныхоо далбаа бүхий цамцаа өмссөөр саяхан эх орноо төлөөлөн олон улсын яруу найргийн наадамд оролцоод амжсан билээ.
Япон, Солонгосын яруу найрагчдын хамт

Алив ур чадвар эр зориг, тэсвэр тэвчээр, цог зальт хөвүүд минь МОНГОЛ гэсэн дардасыг дэлхийд дэвжээнд нударгаараа тамгалаад өг.

жич: www.aiba.org сайт дээр онлайнаар хэрхэн шууд үзэх заавар нь гарсан байналээ.

2011-07-09T08:14:00.000-07:00

Миний RedHero хот

Хээнцэр охидын гэзэгний үнэр,

уруулын амт холилдсон

Хөндий хэнхдэг цээжнээ

Сэтгэл гуниглангуй гэвюүрээд

Дэгжин нэгний сээтгэнэл туучаад хаячихсан

Даржин зүрхэндээ “тайвшир, чи ганцаараа бус” хэмээн шивэгнэх үдэш

Хурьцалын дуутай ханын цаг

Төсөөлөлийн мананд толгойг минь дүрчихээд

Хэн нэгнийг хүлэмжлэн “цаг хугацаа”-ны тохуу болоход минь

Өдөржин өвс татаж татаж инээлдсэн царцаанууд цонхон дор

Тэртээ багын дурсамжийг сангалзуулам танил дуу дуулахад

/ Radiohead – Street spirit /

Санаашрагч сэтгэлээ дагуулан үдшийн гэрэлт гудамжнаа гарлаа.

Урдуур хойгуур нисэлдэх урт урт хөлтэй загвар өмсөгч мэт

тэмээлзгэнүүдийг харан бясаад

Янагийн даль жигүүрээ урьд шөнө хаана гээснээ бодоод үл олох

Миний RedHero хот

“Radiohead – Street spirit” хаа нэгтээх гудамжнаас эгшиглэх

Миний халуухан Улаанбаатар хот

Хуучины анд мэт

Хачин дотно хот минь

Эгшиг яруу миний хот…

Энэ хотын рок аялгууг тархинаас минь аваад хаячихвал

Энэ миний амьдралын гунигийг сэтгэлээс минь аваад хаячихвал

Өөрийгөө хаана төрсөнөө бодоод үл олох, хайгаад эс олдох

Миний өдөржин өвс татах царцаанууд,

урт хөлт тэмээлзгэнэс нисэлдэх халуухан хот...

2010.03.19 Сөүл хот

2011-06-05T18:41:00.000-07:00

Онгож гандсан төрөлх сууриндаа ирлээ
Онхи мартагдсан бүхнээ эргэн санахыг хичээлээ
Чамд захидал бичсэн байрны жижигхэн өрөө
Чамаас хариу хүлээдэг байсан тэр л гэрэлт цонх
Хаврын бороо ороход догдолдог байсан сэтгэлээ
Хаа нэгэн газар гээчихээд би уруу царайлж зогсоно
Намайг таних нохдын дуу нь л дотно юм шиг үлдсэн
Нам гүмхэн хээрийн суурин минь дахиад л баяртай.

2008 он.

Л.Моломжамц

“НҮҮДЭЛЧИН СЭТГЭЛИЙН БАДГУУД” номын 24-р хуудас

Г.Сүхзоригт

Хаврын шөнө намрын шувуу дуугарах шиг
Хадны цас, зуны навчтай урсах шиг
Хажуу судгийн ногоонд өвлийн хялмаа унах шиг
Хатсан өвсний өнгө дахиад л наранд гэрэлтэх шиг
Хамаагүй гэгээн араншинт минь
Харьд ч юм, дэргэд ч юм шиг орших анд минь

2007.05.27

Л.Моломжамц

“НҮҮДЭЛЧИН СЭТГЭЛИЙН БАДГУУД” номын 29-р хуудас

Би
Чамд
Хайртай байж магадгүй хонгор минь
Нүд
Хөмсөг
Уруулын чинь сайхныг
Талынхаа цагаан шөнөөр зүүдэллээ энхрий минь
Би
Чамд
Алаг хээрийнхээ чулууг хормойлон түүж баярлаад
Өвгөд нойрссон цагаан овооныхоо зүг харж зогсоод
Орчлонгийн гунигийг шивнэмээр санагдлаа хайрт минь
Чи
Надад
Хөх бороотой намрын өдрөөр
Гунигтайхан болоод энхрийхэн харагдаж
Мөрийг минь түшин зогсвоос надад юу ч хэрэггүй мэт болно
Алиахан минь
Тэгээд
Би
Төрж өссөн гоо сайхан тал нутгаасаа ч илүү чамайг хайрлаж
Өвгөд, эмгэдийнхээ хайр энэрлийг ирлээ гэж чамайг дээдлэн шүтнэ
Миний
Чамайг хайрлах нь
Нууцхан ялдам зангаас чинь л үүднэ
Би
Чамд
Хайртай байж магадгүйн учир чухам энэ хонгор минь

2008.07.22

Л.Моломжамц

“НҮҮДЭЛЧИН СЭТГЭЛИЙН БАДГУУД” номын 77-р хуудас

2011-05-30T18:00:00.001-07:00

Монгол улс Солонгост 30 биш 330 мянган га газар зарсан

мэдээллийн эх сурвалж:

http://www.mglradio.com/newforum/index.php?document_srl=773503

Анх 2011 оны 3 сард Өмнөд Солонгост 99 жилээр газар нутгаасаа түрээслүүлэх болсон тухай Х. Мөнх гэдэг сэтгүүлч бичсэнийг уншсан юм. Tэр нийтлэлд “Монгол Улсын ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж Дорнод аймагт очиж ажиллах үеэр БНСУ-ын Засгийн газар, KOICA байгууллага болон Монгол Улсын Засгийн газраас мэдэгдэл хийж Дорнод аймгийн Халх голын сав нутагт тариалан хөгжүүлэх зорилгоор солонгосчуудад 270.000 га газар ашиглуулахаар шийдвэрлэснийг зарлалаа” гэж байсан. Нийтлэлийн төгсгөлд үйл явдал хэрхэн өрнөхийг анхаарахыг олон нийтэд захиад, аливаа гэрээг бас цуцалж болдог тухай сануулсaн байж билээ. Саяхнаас энэ талаар дахин бичих болсон тул сонирхож, Солонгосын сонин хэвлэлээс нягталж үзлээ. Гэтэл Монголоос 270.000 га биш 330.000 га газaр, бас түрээсэлсэн биш худалдаж авсан тухай бичсэн байх юм.

Тухайлбал, 2011 оны 3 сарын 11-ний “Korea IT Times” сонинд “Солонгос хөдөө аж ахуйн салбар дахь хамтын ажиллагаагаа эхлүүлэхээр Монголд 30,000 (гучин мянга) га газар худалдаж авлаа” гэдэг гарчигтай мэдээ гарсан байна. Дэлгэрэнгүй мэдээнд Монголоос 816 мянга 880 акр газaр худалдан авч Кори буюу Солонгосын эртний Корё хаадын удмын нэрээр нэрлэсэн тариалангийн талбайтай болснoop Солонгосчууд гадаад улсаас хүнсний хараат байдлаасaa ангижирна гээд Дорнод аймгийн засаг даргын орлогч Дамдинбазар, Солонгосын талын төлөөлөгч Ким Хак Су нарын зургийг тавьжээ.

Уншигч та газрын хэмжээг андуурсан байна гэж намайг буруутгахаа түр азна. Өмнө нь Монгол сониноос 270.000 га газар түрээслэх тухай уншсан болохоор чухам ямар учраас газрын хэмжээ 30 мянга болтлоо буурсны учрыг тайлахыг би оролдлоо. Эхлээд Монголчууд бидний хэрэглэж заншаагүй нэгж болох акр гэгчийг га болгон хувиргаж үзэхэд 816,880 акр = 330 мянга 579 га болж байв (манайхан бутархай тоонд, харин гадныхан мянгын дараа таслал тавьдаг учиртайг энд анзаарна уу). Тооцохдоо интернэт дээрx хөрвүүлэгч программыг ашигласан юм. Та нар ч гэсэн бас нягтлаарай. Мөн “Korea IT Times” сонины 2011 оны 3 сарын 10-ны дугаарт Монголоос нэг тэрбүм пянг (Солонгочуудын хэмждэг нэгж, 1 пянг (pyeong)=3.3.ам. метр) хэмжээтэй газар худалдаж авснаа тэмдэглэж баяр хийсэн тухай мэдээ олдлоо. Дурьдсан 1 тэрбум пянг дахин га- д хөрвүүлж шалгаxaд 330 мянга 600 га гарч байна. Түүнчлэн, Future Directions International хэмээх Австралийн бодлого судлал, дүн шинжилгээний байгууллагаас гаргадаг долоо хоног тутмын мэдээ, Хонкогт төвтэй Азийн бүсийн “Asia Sentinel” сонин, “Corn & Soybean Digest” гэдэг Америкийн хөдөө аж ахуйн сэтгүүл зэрэг олон эх сурвалжид Өмнөд Солонгосчууд Монголooc 325 мянга 999 га гаруй (800 мянга гаруй акр) газар худалдаж авчээ гэсэн мэдээ гарсныг олж баталгаажууллаа.

Чухам ямар учраас 330 мянгыг 30 мянга болгож нэг тэг алдаж бичсэнийг уншигч бүр дор бүрнээ болгооно биз. Ямартаа ч, Монголчуудын хувьд пянг, акр гэдэг нь ойлгомжгүй байдаг шиг Солонгосчууд га (гектар) гэдгийг мэддэггүй болохоор Солонгос сонинд ийнхүү алдаж бичсэн нь Монголчуудыг төөрөгдүүлэх гэсэн оролдлого байсан yy гэсэн хар төрөх юм.

Ингэхэд ер нь 330 мянга 600 га газар гэдэг хэр том юм бэ? Тооцож үзвэл 3306 хавтгай дөрвөлжин км гэдэг нь Дорнод аймгийн Хөлөнбуйр сумын нутагтай дөхөж очиж байна. Монголчууд бид бүхэл бүтэн сумын дайтай нутгaa гадныханд худалдчихаад “200 -хан га газарт жишиг сангийн аж аxуй байгуулна” гээд мэдэн будилж суух гэж үү?

Газар ямар үнэтэй вэ?

Газрын худалдаа ярихаар хүмүүс газар чухам ямар үнэ ханштай байдгийг сонирхож болох юм. Солонгосчууд мэдээндээ Монголоос газрыг ямар үнээр худалдаж авснаа бичсэнгүй. Тиймээс газрын үнэ ханшийг бяцхан судалснаа та бүхэнд толилуулья.

Баримт 1: . Солонгосчууд аль эрт 1978 онд Аргентины нийслэлээс 1000 км зайд орших 20 мянга 894 га тал газрыг тухайн үед 2 сая 115 мянган ам. доллараар худалдаж авсан тухай баримт олж үзлээ. Тус газрыг Парк Чунг-Хий эрх барьж байх үед Гадаад Хэрэг, Худалдааны Яамны харьяа Солонгосын Олон Улсын Хөгжлийн корпораци (шинэ нэр нь KOICA буюу Солонгосын Олон Улсын Хамтын Ажиллагааны Агентлаг) худалдаж авсан байна. Тухайн үедээ дэлхийн бөмбөрцгийн нөгөө талд байрлах Аргентин руу 300 тариаланч явуулж Солонгос тосгон маягийн юм байгуулна гэж төлөвлөж байсан ч амжилтад хүрсэнгүй. Худалдаж авсны дараахан л цагаачдын эхний хэсэг очиж шар будаа, хөвөн, шош зэргийг тариалаад ургац авч чадaагүй байна. Учир нь тэр газар зундаа 40 гарч халдаг, өвөлдөө маш хүйтэн, хур тунадас ихтэйгээс гадна хөрс нь хужиртай тул газар тариаланд тохирохгүй байсан гэдэг. Эндээс үзвэл, тухайн үед 1 га газрыг 101 ам. доллараар худалдан авсан ажээ.

Баримт 2: 2009 оны 11 сарын 19-ний Солонгосын өдөр тутмын “JoongAng Daily” сонинд Өмнөд Чангчены 16 мал аж ахуй эрхлэгч тус бүр 100 сая вонг нийлүүлээд Камбожид 474 га газар худалдан авсан тухай өгүүлжээ. Сонинд газрыг худалдаж авсан үнийг тайлбарлахдаа 3.3. ам дөрвөлжин метр буюу 1 пянг газaр ойролцоогоор 200 воны үнэтэй байсан гэсэн байна. (Камбожийн хуулиар гадны иргэдэд газар эзэмшихийг зөвшөөрдөггүй тул хувь нийлүүлсэн мөнгөний ихээхэн хэсэг нь хамтарсан компани байгуулах зэрэг бусад зардалд явсан байх гэж би хувьдаа таамаглаж байгаа юм). Солонгосчууд ийнхүү худалдаж авсан газартаа эрдэнэ шиш тариx нь гадаад орноос худалдаж авснаас 20 хувиар хямд тусна гэж тооцoж байгаа ажээ. Газрын үнийг тооцвол 474 га газрыг 287сая орчим вон буюу 261 мянган ам доллараар худалдаж авсан байна. Өөрөөр хэлбэл, 1 га газар 550 орчим ам. доллар болжээ. Харин анх нийлүүлсэн 16×100 сая вонгоор тооцвол 1 га газар худалдан авахад 3000 гаруй ам. доллар зарцуулсан болж таарч байна. Ямартаа ч Аргентинд газар авч байсан үеийнхтэй харьцуулбал газрын үнэ сүүлийн 40 жилийн дотор нилээдгүй өссөн нь илэрхий.

Баримт 3: 2009 оны 5 сард “The Economist” сэтгүүлд энэ талаар сонирхолтой тоо баримт дурьджээ. АНУ-ын нийслэлд байрладаг Олон Улсын Хүнсий бодлого судлалын хүрээлэнгийн тооцоогоор 2006-2009 оны хооронд буурай хөгжилтэй орнуудын газар нутагт гадныхан санаархах нь нэмэгдэж, улмаар 15-20 сая га тариалангийн газрыг гадныхан өмчлүүлөх талаар гэрээ хэлэлцээр хийгдэж, үйл ажиллагаа явагдсан ажээ. Газрын үнэ ханшийг хамгийн хямдаар бодож үзэхэд эдгээр хэлэлцээрийн нийт дүн 20-30 тэрбум ам. доллар байна гэсэн тооцоо ч гарч. Олон Улсын Хүнсний Бодлого Судлалын Хүрээлэнгийн мэдээ баримтад тулгуурлан тооцож үзвэл 1 га газрын хамгийн доод ханшийг 1300 ам. доллараар боджээ.

Тэгвэл Монгол улсын хамгийн үржил шимтэй газар тариалангийн нутаг Халх голын сав орчмын 330 мянга 600 га буюу 1 тэрбум пянг талбайтай газар ямар үнэтэй байх вэ???

Солонгосчууд ямар учраас газaр худалдаж авах болов?

Өмнөд Солонгос нийт хүнсний бүтээгдэхүүнийхээ 90 гаруй хувийг гадаадаас зөөдөг мөн газар нутгийнхаа дөнгөж 17 хувь дээр газар тариалан эрхэлдэг тул хоол хүнсний хангамжийн ноцтой асуудалтай улс оронд тооцогддог. Тиймээс ч хүнснийхээ үйлдвэрлэлийг бэхжүүлэх, гадаадад өөрийн хүнс үйлдвэрлэдэг баазтай болохыг эртнээс сонирхож иржээ. 2007-2008 оны хүнсний хямралд өртсөн Өмнөд Солонгос сургамжийг тусган авч, Суданaac 690 мянган га газар худалдаж авсaн байна.

2008 онд Солонгосын Daewoo корпораци Мадагаскараас 1.3 сая га газар буюу тус арлын үржил шимтэй газрын тал хувийг 99 жилийн хугацаатайгаар асар хямдаар түрээслэх гэж сэмхэн оролдсoныг нутгийн ард иргэд эсэргүүцэн боссоноор 100 гаруй хүн амь үрэгдсэн ноцтой тэмцэл өрнөсөн билээ. Улмаар төрийн эргэлт гарч, гадныхантай нууц хуйвалдсан ерөнхийлөгч Марк Раваломананаг огцруулсан юм. Мадагаскарын шинэ ерөнхийлөгч сонгогдмогцоо тус улсын газар нутгийг түрээслэх, худалдах асуудал нь үндсэн хуулийг зөрчсөн хэрэг гээд, хэрэвзээ ингэх шаардлага гарвал үндсэн хуулиа өөрчилж, ард түмэнтэйгээ хэлэлцэх болно хэмээн зарлаж, газар түрээслэх гэрээг цуцалсан түүхтэй билээ.Дэлхий нийтийн чиг хандлага ямар байна?

Эрдэмтэн судлаачдын үзэж буйгаар дэлхийн хүн ам жилд 80 саяар нэмэгдэж буй тул тун удахгүй манай гариг хүн төрөлхтний хүнсний хэрэгцээг хангаж дийлэхгүй бoлох юм байна. Тухайлбал, 2050 он гэхэд дэлхийн хүн ам 9 тэрбyм давах төлөвтэй бөгөөд тэдний дийлэнхи нь хөгжиж буй орнуудад амьдрах юм. Тэр үед xүнсний хэрэгцээ одооныхоос 2 дахин өсөх бa хүнсний үйлдвэрлэл энэ их хэрэгцээг хангаж чадахгүй нь тодорхой болжээ.

Саяхан Oлон Улсын Усны Mенежментийн Xүрээлэнгээс 2050 он гэхэд дэлхийн ус хомсдож, 7 тэрбум хүнд усны хүрэлцээ тааруу болох төлөвтэйгээс 2 тэрбум гаруй хүн усны гачигдал хомсдолд туйлын хүндээр нэрвэгдэнэ гэж мэдэгдсэн байна. Дээрээс нь үржил шимтэй тариалангийн газрын доройтол (өнөөдөр 25 хувийг нь дахин ашиглах боломжгүй болсон), хоол хүнсэн дэх бичил элементийн хомсдол, байгаль цаг уурын өөрчлөлт гээд олон асуудал давхцах аж.

Түүнчлэн нүүрс төрөгчийн давхар исэл (CO2), дэлхийн дулаарлын нөлөө, мөн усанд угаагдсан химийн бордоо, үйлдвэрийн бохир ус цутгасны улмаас далайн амьдрал аажмаар мөхөж байна. Саяхан л гэхэд Фукушимагийн АЦС-ын ослын улмаас олон зуун тонн хорт цацрагтай усыг Номхон далайд юүлсэн билээ.

Xүн амын хэт өсөлт, байгаль орчны доройтлын улмаас тариалангийн газар ховордож, нэг хүнд ногдох хэмжээ улам бүр буурч байна. Тухайлбал, Рабобанк хэмээх Дэлхийн хөдөө аж ахуйн санхүүжүүлэгч байгууллагaac 1960 онд нэг хүнд 0.45 га газар ногддог байсан бол 2050 онд гэхэд 0.18 га болтлоо буурна гэсэн тооцоо гаргажээ. Ирээдүйд хүнсний гачигдлаас болж хүнсний бүтээгдэхүүний үнэ огцом өсч, гэмт хэрэг нэмэгдэж, эмх замбараагүй байдал, үймээн бослого гарч, усны хомсдол, өлсгөлөн тохиож, хүн ард асар олноороо дүрвэж, дайн тулаан ч эхэлж болзошгүйг эрдэмтэн судлаачид анхааруулжээ.

Дэлхийн улс орнууд бэлтгэлээ хэрхэн хангаж байна вэ?

Саяхан болж өнгөрсөн НҮБ-ын Хүнс хөдөө аж ахуйн байгууллагын уулзалтан дээр АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга Хиллари Клинтон дэлхий нийт хүнсний үнийн өсөлтийг зогсоон барьж үл чадах аваас асар их хор уршиг дагуулахыг тэмдэглээд, 2007-2008 оны хүнсний хямралаас ч хавьгүй дор зүйл учирч болохыг сануулжээ. 2008 онд дэлхийн олон оронд хүнсний гачигдал тохиолдож, будааны хамгийн том үйлдвэрлэгчид болох Тайланд, Вьетнам, Энэтхэг улсын экспорт буурснаас будааны үнэ тэнгэрт хадаж, хэдэн арван оронд үймээн самуун дэгдэж байжээ.

Xүнс экспортлогч орнууд экспортоо хязгаарлах бодлого баримтлах болсноор хүнсээ гаднаас зөөдөг улс орнууд бэлтгэлээ хангаж эхэлсэн байна. Зөвхөн Өмнөд Солонгосоор тогтохгүй, Хятад, Япон, Саудын Араб, Кувейт зэрэг улсууд бусад орнуудын газар нутгаас түрээслэх буюу худалдан авч, дотоодын хоол хүнс, био түлш бэлтгэх баазаа байгуулж эхэлжээ. Олон Улсын Хүнcний Бодлого Судлалын Хүрээлэнгээс зарим нэг улс орнууд 2006-2009 онуудад газар нутгаа хэрхэн өргөтгөсөн тухай мэдээллийг хүснэгтээр үзүүлжээ.

“Land grab” гэж юу вэ?

Үүнтэй зэрэгцэн авилгад идэгдсэн засгийн газартай, ядуу даржин улс орнуудын газар нутгийг нь харийнхан урт хугацаагаар түрээслэх, төр засгийн түшмэдүүдтэй хуйвалдаж сэм аргаар худалдаж авахыг хэлдэг “land grab” буюу орчуулбал “газар булаах” гэдэг хэллэг олон улсад бий болжээ. Бусдын газар нутгийг булааж аваад тариа ногоо тарьж, уугуул нутгийнхан нь өлсөж зовж байхад ургацаа хурааж аваад жишим ч үгүй гадагш зөөхийг ёс суртахуунгүй асуудал, тэр байтугай нео-колоничлолын хэлбэр, хөдөө аж аxуйн империализм гэж үзэх явдал цөөнгүй байна. Иймээс ч энэ нийтлэлд иш татсан гадны эх сурвалжуудад Солонгосчууд Монголын газар нутгаас булаажээ гэж бичсэн ажээ.

Ядуу буурай орнууд харийнханд газар нутгаа алдаж буйг “The Economist” сэтгүүлд дэлгэрэнгүй бичиж бас газрын зураг дээр үзүүлснийг сонирхоно yy.

Эx сурвалж: “The Economist” сэтгүүл, “Outsourcing Third Wave” өгүүлэл. 2009-05-21.

Газар нутгаа зарах нь Монголчуудад ашигтай юу?

Олон улсын хэмжээнд авч үзвэл ийнхүү бусдын газар нутгийг булаах нь хүнс тэжээлийн хомсдлыг тууштай шийдвэрлэxгүй, ердөө л түр зуур амиа аргацаасан арга юм байна. Учир нь гадны хөрөнгө оруулагч нар мөнгөө хурдан эргүүлж олохын тулд газар тариалангийн газрыг маш түрэмгий, xайр гамгүй ашигладаг аж. Газар нутгаа наймаалсан улсын хүн ард нь үгүйрэн ядуурч, өлсгөлөнд нэрвэгдэж, байгаль орчин нь сүйрч, газрын хөрс нь химийн бодисонд хорддог түүхтэй.

Харийнхан орон нутгийн ард иргэдийг шинээр өмчилсөн газар нутгаасаа хөөж, шилжин суурьшихыг шаарддаг. Эхэндээ газар нутгаа найр тавин өгсөн эрх мэдэлтнүүд болон худалдан авч буй гадны хөрөнгө оруулагч нар газар нутгаа түрээслэх/наймаалахын ач холбогдлыг дуу нийлүүлэн магтаж, ажлын байр шинээр бий болгоно, үлгэр жишээ аж ахуй байгуулна, орон нутгийн ард иргэдэд тарьж ургуулсан тариа ногооноосоо өгнө гэх авч энэ бүгд нь ард иргэдээс газар нутгийг нь өөрcдийн эрх ашгийг хангахын төлөө булаан авсан үйлдлийн халхавч төдий байдаг аж.Шинжээчдийн бичиж буйгаар энэхүү шинэ колоничлолын гамшигт үр дагавраас болж газар нутгаа алдсан малчид, тариачид зэрэг эрх мэдэлгүй ядуус хамгийн ихээр хохирдог. Гадны хөрөнгө оруулагч нар орон нутгийн эрх баригчид, төр засгийн эрх мэдэлтнүүдийн мөнгөөр худалдаж авсан байдаг тул орон нутгийн ард иргэд хамгаалах хүн, хандах газаргүй болж хүчин мөхөсддөг.

Амьжиргааны эх үүсвэрээ алдсан ардууд харийнханд зарцлагдаж, боолын хөдөлмөр эрхлэх эсвэл төрж өссөн нутгаа орхиж явахаас аргагүй байдалд ордог. Английн эрдэмтэн Ама Байни нийтлэлдээ цөхөрсөн тариаланчдын дунд амиа хорлох явдал цөөнгүй гардгийг тэмдэглээд, 1987-2007 онуудад Энэтхэгт явуулсан неолиберал эдийн засгийн шинэчлэлийн улмаас өр зээлд унасан 183 мянган тариачин өөрсдийгөө егүүтгэсэн тухай тоо баримтыг иш татжээ.2011 онд Дэлхийн Хүнсний Хөтөлбөрөөс эмхэтгэж гаргасан мэдээ, түүнчлэн дэлхийн хүн ам хоол хүнсээр хэрхэн дутагдаж буйг үзүүлсэн “World Hunger Map” гэгч газрын зургаас үзвэл гунигт дүр зураг тодорно. Монголчууд дотоод гадаадын дайн тулаан, олон жилийн ган гачигт нэрвэгдсэн Африкийн арваад орон болон Боливийн ард түмнээс арай дөнгүүр байдалд буй ч Намиби, Гвиней зэргийн Африкийн бусад орныхон, мөн Узбек, Киргизчүүдээс дор, өлөн зэлмүүн амьдардаг аж. Ойр орчны улс орнуудаас Ардчилсан Солонгос л манайхтай ижил үзүүлэлттэй юм байна.

Тооны хэлээр яривал Монголын нийт хүн амын 20-35 хувь нь өлөн зэлмүүн явдаг гэсэн байна. Угтаа бол энэ нь өмнөх жилүүдээс сайжирсан үзүүлэлт боловч (2006 оны байдлаар Монгол улс нь Африкийн хэдэн орон бас Афганистаны хамтаар 5-р бүлэг улс буюу хүн амынх нь 35-асс дээш хувь нь хүнс тэжээлийн дутагдалтай гэсэн ангилалд орж байсан билээ) асар их баялагтай, 2 сая гаруйхан хүн амтай улс орныг өлөн байлгаж чадаж буй нь гайхалтай ховор үзэгдэл бололтой (300 мянга орчим хүн гадаадад амьдарч буй тул хамаарахгүй) .

Монголын төр засаг юу хийж байна?

Олон улсын шинжээчид эдийн засаг, хүнсний хомсдол нүүрлэж буй өнөө цагт газар нутгийг алтнаас ч илүү үнэтэй асар нандин баялaг гэж нэрлэж байхад Монголын эрх баригчид жишиг аж ахуй байгуулах нэрээр үржил шимтэй газар нутгаасаа гаднын улсуудад худалдах, түрээслэх тал дээр онцгой анхаарч бyй бололтой. Гадаадын хэвлэлд хүртэл энэ талаар бичих болжээ. Hэг жишээ гэвэл Энэтхэгийн “India Together” сонинд эрх баригчид хууль тогтоолыг өөрсдийн эрх ашигт нийцүүлэн засч найруулдагийг буруушааж, Аргентин, Монгол, Орос гээд олон улсын төрийн түшмэд газар нутгаа гадныханд зарахаар бэлдэж хуулиа засч өөрчилж байна гэжээ.

2010 оны 4 сард Энэтхэгийн “Info Change India News” сонинд мэдээлэхдээ Монгол улсын Ерөнхийлөгч Элбэгдорж Энэтхэг улсад албан ёсны айлчлал хийхдээ “Монголд хөдөө аж ахуйн салбарыг хөгжүүлэх нь өндөр ач холбогдолтой” гээд Пунжаб мужийн тариачдыг Монголд ирж ажиллахыг онцгойлон урьсан. Xарин Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайд Т. Бадамжунай Энэтхэгийн газар тариаланчид, хөдөө аж ахуйн компаниудад хандаж Монголд тариалангийн газар төлбөртэй түрээслэхийг санал болгожээ.

Энэ дашрамд дээрх нийтлэлд Энэтхэгийн тариаланчдад гадныхны тавьсан үнийн саналыг мэдээлснийг бас дурдья. Тухайлбал, Судан улс 1 акр цөл газраа жилийн 0.25 ам.доллараар буюу хөрвүүлбэл, 1 га газраа жилийн 0.62 ам. доллараар түрээслүүлэх санал тавьсан бол Сенегал улс 1 га газраа жилийн 40 ам. доллараар түрээслүүлэх саналтайгаа мэдэгджээ.

2009 оны 7 сард Солонгосын Хойт Генгсанг (Gyeongsang) мужийн засаг захиргаа Монгол улсын Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яамтай Харилцан ойлголцлын санамж бичиг үзэглэж, Улаанбаатар хотод хөдөө аж ахуйн хөгжлийг дэмжих төв байгуулсан байна. Улмаар тус төв болон Gaeunpam гэгч Солонгосын хөдөө ах ахуйн компаниар дамжуулан Булган аймгийн нутагт 20 мянган га газрыг Солонгосын тариаланчдад 40 жил ашиглуулахаар тохиролцсон тухай Солонгосын хэвлэлд бичжээ. Зарим эх сурвалжид 52 мянган га газaр гэсэн ч байна. Мөн Хятадyyд ч Монголын газрыг түрээсээр ашигладаг тухай мэдээ АНУ-ын хэвлэлд гарчээ.

Дорнодын тал Халхын гол сав нутaгт 330 мянга гаруй га газар худалдаж авсaн гэж Солонгосчууд зарласнаас гадна Австрали, АНУ, Азийн олон мэдээллийн сувгуудаар мэдээлcнийг дээр баримттайгаар гаргаж тавьсан билээ. KOICA- тай байгуулсан гэрээнд Монгол талаас Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам, Сангийн яамны төлөөлөгчид 2011 оны 3-дугаар сарын 10-нд үзэглэсэн ч Монголын засгийн газар хэвлэлээр гарсан шуугианд тайлбар өгөлгүй түдгэлзэж сууна.

Солонгос улстай хийсэн газрын наймаа нь Монгол улсын Үндсэн Хууль, Газрын тухай хуулинд заасан “Монгол Улсын нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдал, улсын хил халдашгүй дархан байна”, “Монгол Улсын газар нутаг салшгүй бүрэн бүтэн, газрын сан нэгдмэл байна” гэсэн заалтуудыг зөрчиж байна. Хэдхэн жилийн өмнө яг ийм явдлаас болж Мадагаскарын ард түмэн босч, авилгач эрх баригчдаа огцруулсан түүхийг өмнө дурьдсан. Монголд ч ийм түүх давтагдаж болзошгүй болоод байна.

Хожмын нэг өдөр харийнхны хялбар олз болохыг нь мэдсэн бол өвөг дээдэс минь Халхын Голын төлөө цусаа урсган дайтаж, амь насаараа хамгаалан авч үлдэх хэрэг байсан гэж үү?

Амарлин
golomt.org
2011-05-25

мэдээллийн эх сурвалж:

http://www.mglradio.com/newforum/index.php?document_srl=773503

2011-05-14T15:39:00.000-07:00

Амьдрал гэгч цөөрмийн эрэг дээр

Өгөөшөө тавиад

Уурга барин усны мандал ширтэн суунам

Залуу нас хувь тавилангаараа

Аз жаргал хэмээгч загасанд өгөөш тавинам

2009.03.25

2011-03-24T22:45:00.001-07:00

Хар нүдний шил зүүсэн
Тэнгэр
Яралзтал инээмсэглэх
Үдшээр...
Буйдхан зоогийн газар огтоос зохимжгүй / хуучны /
аязан дор байн байн янжуурын улаан цог гялалзуулах
Шаазан тоглоом мэт будмал хүүхнүүдтэй
Тохитой хүний дүр эсгэн сууж залхаад
Сэтгэл, зөн совингоо дагахад гэмгүй тухай ярьж буруудаад
Тэсгэлгүй /шал худлаа/ агсан тавьж гудманд гараад
Хар нүдний шилт өөд харан уртаар санаа алдахад
Тэнгэр шүлсээ үсчүүлэн баахан загнаж
Заяаны хань зам дээр хэвтэж байдаггүй гэж уйлагнана.
Будаг шунхны эхүүн үнэр, тамхины бохь холилдсон
энэ л хүүхнүүд биш шүү
бурхан минь
За яах вэ дээ...
Ганц биеэр байхад юу нь болохгүй гэж...
Гудамжны хаа нэгтээгээс
Хачин хуучны дуу чихнээ сонсдоно
Хайран гутал шавхай туулчихлаа...

2007.11.03

Хуучин тэмдэглэлийн дэвтэр дэх сэтгэгдэл минь

2010-12-05T05:24:00.000-08:00

Дөрвөн темперамент

/ бүл шүлэг /

Флегматик

Намайг – Хуанлийн хуудас бүртэй инээмсэглэн
мэндчилсээр сэрэхэд
Урд шөнийн оддыг өглөөгүүр цэвэрлэгч эмгэн
шүүрдээд хаячихсныг
Модод юу ч хараагүй дүр эсгэж
Салхи юу ч сонсоогүй мэт исгэрч
Шөнийн явдалыг надаас бүгд нууна...
Шүдний сойз, гарын савангийн оролцоотойгоор
урд шөнийн зүүднээсээ сая нэг салаад
Өвгөн улиас шиг хөгшид хаа нэгтээ нарлаж
Исгэлэн дарс шиг охид хэн нэгнийг хоргоон салхилах
Нууцаар дүүрсэн их хотын урсгалд хөл нийлүүлэн алхалдаг
Өдрийн явдал надад бүгд сонирхолтой...
Намайг – Цахилгааныхаа тоолуурыг түр амсхийлгэн зогсооход
Өвгөн сахиул ороодог тамхиныхаа цогоор тэнгэрийг
хэдэнтээ цоолж ододыг урлана.
Шувууд нисэлдэж, энд тэнд жиргэхээ больж
Хаалга үүд болгон бат бөх цоожлогдоод
Хаа нэгтээ надаас далдуур ямар нэгэн хуйвалдаанд бэлдээд
Шөнийн явдалыг надаас БҮГД нууна...
Намайг - эзгүйд

2010.09.03-нд 01.00 минут Сөүл хот.

2010-10-29T22:30:00.000-07:00

Утга зохиолын хүрээнд тэсрэлт болсон 90-ээд оныхны дараагаар гарч ирсэн манай үеийнхэн дунд бүсгүй найрагчид нилээдгүй бий. Гэхдээ их урлагтаа одоог хүртэл үнэнчээр үлдсэн нь тийм ч олон биш. Угаасаа их урлаг, их спорт гэдэг хүнээс ахадсан их ачаа үүрэх, үүрэг хариуцлага мөн олон зүйлээ гаргуунд нь хаяхыг шаарддаг учир эмэгтэй хүнд давхааргүй даваа гэж би боддог. Угаасаа ч тийм жамтай. Тэгж байж гэмээн жинхэнэ бүтээл, жинхэнэ амжилт гарна. За тэгээд манай монголын нөхцөлд цэвэр уран бүтээлээ туурвиад амьдарна гэж юу байх билээ. Иймээс ихэнх уран бүтээлчид маань сэтгүүлзүй хэмээх цаг хугацаагүй албанд зүтгэдэг нь нууц биш. Тэгсэн хэдий ч завгүй бүсгүйчүүд маань уран бүтээлээ туурвисаар л явна. Тэдний нэг Батмөнхийн Чулуунцэцэг. Энэ бүсгүйг би хайрын Хонгорзул сонинд сэтгүүлчээр ажиллаж байхаас нь мэдэх юм. Эртний андууд.
2007 оны намар цаг. Сэтгүүлч, яруу найрагч Б.Чулуунцэцэг "CHUKA" шүлгийн түүврээ хэвлүүлэн номын хуримаа хийж билээ. Нэгэн үдэш дунд зэргийн зоогийн газар "Морин хуур" чуулгын удирдаач Монгол улсын ардын жүжигчин Ц.Батчулуун тэргүүтэй олон зохиолч яруу найрагч, сэтгүүлч, уран бичлэгийн уран бүтээлчид цуглан Чулуунцэцэгт баяр хүргэсэн юм. Түүнээс хойш он жил улирсаар өнөөдөр 2010 он болж. Чука маань ч дахин “Амраг нандин” хэмээх хайрын шүлгийн түүврээ хэвлүүлж. Дан ганц хайрын шүлгээ эмхэтгэсэн гэж дуулаад жаахан өрөөсгөл санагдсанаа нуугаад яах вэ. Яагаад гэвэл уран бүтээлчийн шинэ ном гэдэг өөрөө цоо шинэ ертөнц байх ёстой гэж боддогтой минь холбоотой биз. Харин түүний номын шүлгүүдийг уншиж үзээд бодол маань өөрчлөгдсөн. Хэдийгээр дотно найз нөхдийн холбоотой байсан хэдий ч Чукаагаа хайрандаа шатаж байсныг нь мэдэхгүй өргөөсөн юм байнаа. Тэр болгоноо ямар бидэнд яриад явалтай ч биш дээ. Хүний сэтгэл гэдэг нарийн эмзэг эд. Тэрхүү бүсгүй хүний эмзэг нандин мэдрэмжинд өлгийдүүлж хайрын шүлгэнд мөнхөрнө гэдэг атаархмаар юм шүү. Харин над мэт дэггүй нөхөд Чукаагаар PR-аа хийлгүүлэн хүүхэн эргүүлж байсан маань нэг бус удаа. За ингээд Дорноговийн гэрэлт бүсгүй Батмөнхийн ЧУЛУУНЦЭЦЭГ-ийн “Амраг нандин” номийн шүлгээс та бүхэндээ танилцуулж байна.

Батмөнхийн Чулуунцэцэг

Дорноговь аймгийн Мандах суманд төрсөн.
Тахиа жилтэй, ихрий орд. Сэтгүүлч мэргэжилтэй.
Монголын Зохиолчдын Эвлэлийн гишүүн. Одоогоор ТВ9-д сэтгүүлчээр ажиллаж буй.
“Нэрийн хуудас” нийтлэлийн 2004,
CHUKA шүлгийн 2007,
“Амраг нандин” хайрын шүлгийн түүвэр 2010 онд хэвлүүлсэн.

“Амраг нандин” номоос...

… Нэрийг чинь хүртэл санахгүй нь
Нээрээ би чамтай амраглаж хоносон бил үү
Тэврэлтийг чинь, үнсэлтийг чинь
Тэгээд жаргаж хоносон тухай санагдахгүй л байна
Янагийн дуу шөнөжин аялж хоносон бол
Чамайг би таних л учиртай даа
Яадаг билээ, сайхан байна л гэж
Чамд худлаа хэлээгүй байгаа даа…

# # #

… Дандаа очдог буйдхан зоогийн газрын
Өнөөх л суудаг мухрын бяцхан ширээндээ сууж
Хананд өлгөсөн танил дотно ганцаардсан эмэгтэйн хөрөг шиг
Өрөвдмөөр, гунимаар миний хайр сэтгэл
Энгэр цээж нэлдээ хөндүүр оргиж
Энэлэх, шаналах юу ч гэмээр юм бэ, мэдэхгүй
Огт танихгүй тийм сонин мэдрэмж
Одоо надад байна
Улаан дарс, янжуур тамхи
Уйтгар үргээсэнгүй
Нүүр рүү унжсан урт үс
Нулимс халхалсангүй
Хайрт минь хэзээ ирэх нь мэдэгдэхгүй
Хачин их хүлээсэн сэтгэлийн тэвчээр алдрах нь уу гэмээр өвдөх
Хайрламаар, гунимаар энэ өдөр
Хайрын тухай ярихаас би айгаад байна …

# # #

…Эрин цагийн хавраар босгон дээрээ цэцэг тарьж
Эмзэг турьхан дэлбээн доор нь өөрийгөө би нуулаа
Эргэн хуйлрах салхины өлмий түшиж хорогдох
Ээ дээ, миний тавилан төөрч учирсан хайр ч юм уу даа

Ирэх цагийн хавраар тотгон дээрээ тарьж
Исэлдэн унасан шүүдэр доор нь өөрийгөө би нууна аа
Исгэрэн шуугих салхины тохой түшиж найгах
Ижилгүй ганган хайр ганцхан миний тавилан ч юм уу даа…

# # #

ӨРӨВДМӨӨР…
Улиасны мөчир нахиалж
Хөхөө донгодох нь гайхалтай
Урваад явсан чамаас минь
Хамаагүй үнэтэй санагдана
Голын мөс тас хийж
Горхины чимээ тасрах нь гунигтай
Гомдоож явсан чамаас минь ч илүү
Голын чулуу хүйтэн санагдана

# # #

… Тэнгэрийн хос заадал сунайж тогтсон оддын дундаас
Тэндэхийн охин болж чамайгаа би санана
Оддын дунд цэцэг тарьж, тэгээд би эрвээхэй болно
Онцолж тэр л цэцгэндээ хайрын нулимс гэж нэр өгнө
Санаан зоргоороо би гуалиг туяхан улиас болно
Сартай шөнө сүүдэрт минь чи амрагтайгаа болзохоор
Санамсаргүйхэн ирээд түшиж зогсоно
Саруул тэр л шөнөөс хойш надаас чи салахаа болино
Тунгалаг догшин, уулын жижигхэн горхи болно
Тундрын мөс надаас эх авч туждаа тэгээд хэвээрээ байна
Танхай балмадхан атлаа эгэл даруухан чи надаас ундаалж
Тааламжтайхан тольдож мордохдоо ташуураа унагаад орхих болно
Чамаас би холын холд амьдарна
Чамд би хамгийн ойрхон амьдарна
Чамайг л хайрлаж чадах газар
Би байж л байна…

# # #

… Бичгийн ширээнээ хөглөрсөн
Бэх нь хатаагүй шинэ шүлгүүд
Энэ биений минь тал мэт
Эмх замбараагүй ноорог цаасууд
Дэргэд нь байх хумсны будаг
Дэлгэж тавиад уншихаа мартсан гарын үсэгтэй ном
Дүүгийн минь аягалж тавьсан халуун цай
Дүүрэн жаргалтай орчлонд үүнээс өөр гоёл,
Эрх чөлөө надад байхгүй
Үсний хавчаар, сам, уруулын будаг
Үг, ухаан хоёр тэлэх олон олон номнууд
Үзвэрийн тасалбар, үй зайгүй дуугарах гар утас
Үймүүлж хаяахан нисгэдэг цаасан шувуу
Сүсэглэж зүүн гартаа байнга зүүдэг эрхи
Сүмд очиж сан тавиулахдаа авсан цаасанд боодолтой арц
Гардаг гардаггүй шинэ хуучин үзэг балнууд
Гарцаагүй миний араншин, үүнээс өөр уянга,
Тансаг орчин надад байхгүй
2008 он

# # #

… Нээрээ хоёулаа оргож үзье
Нэг насаараа биш ээ, хэсэгхэн зуур л оргоё
Нэмнээтэй тором эхийгээ дагаж шогшдог
Нэлмийсэн хөх говийн заг бүхнээс нуугдаж оргоё

Нээрээ хоёулаа оргож үзье
Нэг дэхийн хурлыг мартаж, ээлжийн амралтаа авая
Хаалга тогшиход хачин их эмээн, хамтдаа гэмшиж
Хана туурганаасаа нуугдан хөнжил доогуураа шургая

Нээрээ хоёулаа оргоё
Нэргүй захидал хэн нэгэнд хаяаглаад шууданд хийе
Хүслээ дагаж, ичиж зовохгүй нялуурч
Хүний нүднээс далдуур амраг хоёр шиг жаргая

Он солигдож байна
Одоо л хоёулаа оргоё
Хүн бүхэн хөөрч догдолоод, бид хоёрыг ажихгүй
Хөл хөдөлгөөн дундаас нь биеэсээ сугалж оргоё

Тэгээд л тэнгэрийн хаяа руу онгоц жолоодож
Тэврэлдэж, озолдож, тэнхэлээ барж
Талбиун, давилуун насныхаа ааг омгийг гайхуулан
Тааламжтайхан оргоё
Явъя
Яг одоо оргоё…

2010-10-27T21:29:00.001-07:00

Зураач Энхбатын Цолмонбат. Миний блогоор цаг зав гарган зочилж яруу найрагчийн бичил ертөнцөөр минь аялагч уншигч нартаа би уран зургийн гоо сайхны мэдрэмжээсээ хуваалцах гэж гэрэлт андаа ятгаж дөнгөсөн билээ.

Бид хар багын хоёрдугаар 40.000-тын гудманд дунд тоглож өссөн нэг ангийн хүүхдүүд. Хотын төвд ах нарыг дагаж урлагт татагдсан унаган улаанбаатарын бацаанууд. Орцонд гитар тоглох ах нарын нөлөө ч тэнд байж мэдэх.

Гэхдээ үүнийг цэвэр орчны гэхээсээ илүүтэйгээр суурь хүмүүжилийг маань төлөвшүүлсэн ангийн багш Жаргалсайханаас минь үүдэлтэй болов уу гэж мунхаг миний бие боддог юмаа.

25-хан хүүхэдтэй нэг ангиас “Night train” хамтлагын М.Цэцэнбилэг, "BIG" entertainment-ийн захирал З.Батболд, Э.Цолмонбат нарын тэргүүтэй соёл урлагын 5-6 хүүхэд төрсөн нь энэхүү бодлыг маань батлах мэт. Мань мэт нийлээд юу эсийг хийв дээ.
Цолмон маань Монгол Улсын цирк гэдэг цэнхэр дээвэртэй лут том айлын ганц зураач нь гэж байгаа. Манай хүний ажил мундахгүй ээ тайз, жүжиг ангийн хувцас загвар, ардын хувьсгалын ойн наадмуудын загвар эскиз, “Болор цомын” тайз чимэглэл, өөрийн уран бүтээл, өрөөл бусдын гуйлт, манай зохиолчдын номын чимэг зураг, дизайн халтуурын ажил гээд ажил мундахгүй. Хажуугаар нь яаж мань мэттэй шар айраг уух зав гаргаад байдгыг нь ойлгодоггүй юм.

"Амин хэлхээ" 130х140

Э.Цолмонбат ану 2001 оны СУИС-ийн Дүрслэхийн дээдийн бүтээгдэхүүн.
2002 оны 06-р сард МУЭ-ийн хорооноос зохиогддог “Монголын сайхан орноор” үзэсгэлэнд “Юан хатан” зургаар оролцсон.
2003 оны МУЭ-ийн зохион байгуулдаг “Хавар” үзэсгэлэнд “Эмэгтэйн хөрөг” бүтээлээр оролцсон.
2004 онд “Монгол эмэгтэйн дүр төрх” сэдэвт үзэсгэлэнд “Халх эмэгтэйн хөрөг” уран зураг нь түрүүлсэн.

2004 онд МУЭ-ийн хорооноос зохиогддог “Хавар”-ын үзэсгэлэнд “Салхин санаа” нэртэй том хэмжээний бүтээлээрээ амжилттай оролцсон.
2005 онд Европын улс орнуудад Монголын Урлагийг бсурталчилах үзэсгэлэнд “Үлгэр хүүрнэх цаг”, “Сүүлчийн тэнгис” сэдэвт монгол зургаараа амжилттай оролцсон.
2006 онд “ЦЭГ ЦЭГ ТАСЛАЛ” нэртэй өөрийн бие даасан уран бүтээлийн үзэсгэлэнг “Чингис арт галерей”-д гаргасан.

"Би салхин чимээ" 50х70

2006 оны 8-р сард Францын Сант-Авенью хотод зохиогдсон монголын зураачдын хамтарсан “Монголын салхи” нэртэй үзэсгэлэнд уран бүтээлээрээ тухайн орны үзэгчдийн анхаарлыг татаж Монголын соёл урлагийн тухай өндөр сэтгэгдэл үлдээсэн юм.
2007 оны “Хавар”-ын үзэсгэлэнд “Юан эмэгтэй” сэдэвт модерн уран зургаар оролцсон.
2008 оны “Хавар”-ын үзэсгэлэнд “Хаврын дурсамж” сэдэвт модерн уран зургаар оролцсон. Уг зураг нь Японы “NHK” телевизийн Ерөнхий захиралын цуглуулганд орсон.
200 оны “Хавар”, “Намар”-т “Амин хэлхээ””Би салхины чимээ” сэдэвт модерн уран зургаар оролцоод амжжээ.

Иймэрхүү жагсаалт хөврөх байнаа. Энэ бол миний чадан ядан цуглуулсан жагсаалт болно."Би санааны чимэг" 50х70

2009 оны 12-р сард Э.Цолмонбат маань Монгол Улсын Соёлын тэргүүний ажилтан цолоор шагнуулсан аж. Баяр хүргэе анд найздаа.
“Залуу хүмүүст хийх /надад ч хамаатай/ ажил их байнаа. Цагын эртэд хамтдаа зам дөхье...
Анд минь.” Найз маань блогтой болжээ. Та бүгд заваараа орж саатаарай. http://www.tsolmonbat.blogspot.com/

2010-10-16T06:57:00.000-07:00

Монголын утга зохиол гэгч их айлын үе үеийн хүүхдүүд гэж баахан үймээн самууны эзэд байдаг билээ. Тэдний дунд манай үеийнхэн гэж хэсэг нөхөд бий. Тэдэн дундаа /манай үеийнхэн дундаа/ “илэрхий онгироо” хоёр гурван яруу найрагч байх. Ялан дийлэгчийн харц бүхий омог бардам, итгэл төгс, билэг танхай тэднийг харахаар зөн билэг онгод хийморь гэдэг зөвхөн эдэнд л хамаатай мэт аяглах аваргуудыг шүлэг уншихыг нь хажуунаас нь харна гэдэг зуун жилд ганц тохиох хувь заяа гэлтэй. Хуруу дарам тоологдох аваргуудын нэг МҮЧЗХ-ны шагналт яруу найрагч Пэрэнлэйн Нямлхагва Дундговь аймгийн Хулд сумын харъяат. Улаанбаатар Их сургууль хэмээх эрдмийн өргөөний гэгээн номын багштантай шашны философиор ном хаялцвал нэн дуртай нэгэн. 1997-1998 оны үе санагдаж байна. Надаас илүү онгироо /билэг танхай/ яруу найрагчтай танилцлаа гэсээр манай үеийн бас нэгэн будлианы эзэн “Мөнгөн цом” яруу найргийн наадмын тэргүүн байрын шагналт яруу найрагч Д.Болдхуяг надад “Манагаар чамтай хөөрөхүй” хэмээх П.Нямлхагва аваргийн цэвэр монгол хэллэгтэй эротик шүлгийн номыг надад авчирсанаар түүний уран бүтээлтэй танилцсанаар бидний нөхөрлөл эхэлсэн түүхтэй.

Угаасаа эх хэлний агуу баялаг их түүх, үгийн сангийн барагдашгүй арвинг сан хөмрөгийг зоригтойгоор орчин цагийн яруу найрагт амжилттай ашиглаж байгаа манай үеийн яруу найрагчдын нэг бол яах арга энэ эрхэм нөхөр л дөө.

Шив шинэ юм гэдэг сайтар мартагдсан зүйл гэдэгчлэн бид төрөлх хэлээ сайн мэддэг, ашигладаг билүү. Өдөр тутам бидний хэрэглэж байгаа монгол хэлнийхээ тоог гарга гэвэл 1000 хүрэхгүй байх шүү. Эх хэлнийхээ мөхөл сүйрэлийн төлөө тэмцэнэ гэдэг бол эх орончийн хамгийн том баталгаа юмаа. Нэгэнтээ тэрээр бидний адил Япон улсад эхнэрийн хамт 2 жил сургалтын журмаар амьдарсан түүхтэй. Тэгээд нутгаа санаад дотор давчидаад тогтож чадахгүй учир эх орондоо буцаад ирсэн хачин нутгархаг нөхөр. Түүний шүлэг уншихыг хажуунаас нь харна гэдэг их том завшаан тиймдээ ч мань хүн гэртээ энд тэндхийн яруу найргийн наадмуудын цомын “цуглуулга”-тай болоод байгаа. Миний мэдэхийн л гарын арван хуруу тоолоход хүрэлцэхээ байсан юм билээ.

За ингээд манай үеийн яруу найрагчдын нэг Пэрэнлэйн Нямлхагва хэмээх энэ эрхэм хүмүүний уран бүтээл болон блог хаягтай та бүхэн танилцана уу...

П.Нямлхагвагийн блог хаяг:

http://nyamlkhagva.blogspot.com/

Цахим шуудангийн хаяг:

nyamlhagva_p@yahoo.com

Яруу найрагч Пэрэнлэйн Нямлхагва 1975 онд Дундговь аймгийн Хулд суманд төрсөн. 2001 онд ДДГУДС-ийг төгссөн философич, утга зохиол судлаач мэргэжилтэй. МҮЧЗХ-ны шагналт, Мөнгөн цом, Хайрын шүлгийн “Цагаан уул”, “Ижий говь”, “Эх орны дуулал” зэрэг 10-д яруу найргийн наадмын цомын эзэн “Арслан цагаан дарс”, “Зүүдэн бүрдийн аглаг”, “Алтан хагсуурга” зэрэг яруу найргийн 5 ном хэвлүүлсэн.

Хөх монгол

Дэлээн шаширлуулж хүлэг морьдын эрвийтэл дэргэх нь
Сэтгэл зүрхэнд тийм тод тунгалаг эх орны минь
Дээр нь цэнхэрлэх бадрангуй хөх тэнгэрийн өнгөн зүгээс
Сэм сэмээр омог зоригийг минь хурцлан
Дэлхийн дайдыг хэнжүүлжээ
Мөнх тэнгэрийн хүчин доорхи
Хөтлөхүйн дээд хөх монгол минь ээ

Таргил усан мэт мэлмий тунгалаг зандан тэмээдийн
Тааваар хүрэнтэн дуурах нь тийм амгалан төгөлдөр эх орны минь
Хүрээлэн хэцлэх мянган цэнхэр уулсын элгэн зүгээс
Хүж хотлоор эсэн амрыг зөгнүүлэн бараалж
Ертөнц дахиныг амирлуулжээ
Мөнх тэнгэрийн хүчин доорхи
Хөтлөхүйн дээд хөх монгол минь ээ

Нуурласан олон хоньдын бөмбөл цагаан бэлчих нь
Нуга элгэнээрээ шүтэн барилдах мэт цайлган цагаан эх орны минь
Гүегнэн харгиатах тунгалаг бүүвэй мөрөн голых нь өнгөн зүгээс
Гүм анир ноёлсон уудам талын үзэмж цогцлоож
Хотол хорвоог гайхуулжээ
Мөнх тэнгэрийн хүчин доорхи
Хөтлөхүйн дээд хөх монгол минь

Алтан дуулга мэт мөнгөн сэрвээт үхрийх нь
Аданга зайлуулан сэжлэх мэт тийм цэцэн сэрэмжит эх орны минь
Тэнгэр газрын савслаган дахь тэлмэн цэнхэр зэргэлээн чанараас
Түрэмгий санаатны атгаг муухайг илбэсдэн хуурч
Тив дэлхийг сочоожээ
Мөнх тэнгэрийн хүчин доорхи
Хөтлөхүйн дээд хөх монгол минь

Дөрвөн цагийн эргэлтэнд дөрвөн хасаг нүүдэллэх
Цэлий татсан нутагтаа цэцэн билгээ хурцлаж
Замилан түүний энгээр шаргал гэгээ цацруулсан
Заяа төгөлдөр түмний минь хаан сэтгэлийн шүтээн
Мөнх тэнгэрийн хүчин доорхи
Хөтлөхүйн дээд хөх монгол минь ээ

Бүүвэйн дуу

Сайхан бадир цээжний минь хан хүрээнд
Сар дүгрэглэсэн хувилгаан шаргал тал буй
Тэндээс
Амгалан төрхийг олсон дотоод ариун сэтгэлийн
Арц гангын үнэр үлэмж тансаг ханхалдаг даа

Үзүүр адаггүй цэлийсэн тэр анирхан талын
Үзэсгэлэнт мөнгөн зурвасаас нэгэн бүсгүй тодорч
Ганирсан сэтгэлтний хорвоог нэн яруухан болтол нь
Гайхамшигт гэгээн аялгууг их л чамин дуулдаг аа

Ийм сайхан алтан аялгуутай дууны хэмнэл бүхнээр
Идэрмэг цээжний минь хан хүрээг эзэгнэж
Хувилгаан шаргал талыг гэрэлт тооргоор чимсэн
Хурмастын гэгээн бүсгүй бол ижий минь билээ л

Үүлэнзээ бадам суудалд эхийн хутгийг олж
Үрдээ дуу дуулсныг нь хүмүүс бүүвэйн дуу гэсэн юм аа
Тиймээ
Бүүвэйн дуу,
Бүүвэйн дуу гэж уясан уясан шагшсан юм аа
Миний л ижийн бүүвэйн дууг...

2006.01.19 нд өөрийн төрсөн өдрөөрөө ачлал төгс гэгээн тодорхой ижийдээ зориулан бичвэй. Япон улс Сэндай хот Цүногоро.

Нууц тарни

Гэрэл цацарсан тийм гуниггүй тунгалаг харцтай
Гэнэ гэнэхэн тулгарах болсон тийм гэгэлгэн цаг сан
Үдэмбэр биеийх нь сайхан солонгорон тунараад ирэхлээр нь
Үзгээн шүүрч шүлэг бичмээр болдог тийм гайхамшигт үзэсгэлэн сэн

Учир шалтгааны маш нууцыг гогцооруулсан гил хархан үснээс нь
Ум зандан ,гүгэл ,гүргэлийн үнэр сэнгэнээд ирэхлээр
Уянгалаг болсон нь илтэд аргагүй сэтгэлийн цэцэг мөшөөн
Урган цогцлоод алаглан дэлгэрэх нь илэрхийеэ жавхаатай

Бурханлиг тийм үзэсгэлэнгийн дотоод мөнийг мэдэн ариусах
Нууц тарнийн хувилгаан эгшгийг цээжиндээ суваргалуулан бясалгав би
Бусдаас харамнан атгагтаж биш, харин түгээн сэнхэрүүлэхийн тулд
Нууц тарнийн хувилгаан эгшгийг цээжнээсээ цацруулан гэрэлтэв би

2007.12.21

Тэргүүлэгч цэцэг

Тэргүүлэгч тэр цэцгийн гэрэлт цэнхэр дэлбээнд
Тэнгэр нарын орны алтан хувилгаан чанар буй
Өнгөнд урвахуйн гайхамшиг солонгын араншинг эсгээд
Өндөр их тэргүүнээ наранд мэхийсэн хүндлэл буй

Хан тунсаг үнэрийг бусдаас булааж ургасан мэт
Хангинах яруугийн цогоор харгалдагч цэцэгсээс онцгой
Шүхэрлэсэн торгомсог навчсийн элэн хулин тойрондоо
Шүүдэр усыг тоссон тэгш дүүрэн билэгтэй

Гэгээн шаргал дорнын хүүхэн гүнж наранд
Гэрэлт цэнхэр дэлбээгээ гоодон ургахын заяатай
Далд нууцхан орших мөнгөн хүйсэн дээрээ
Даль цоохор эрвээхэйн буугаад ниссэн тэмдэгтэй

Улаан тэргэл сарнаар уран цоморлигоо гайхуулж
Умрын совинт салхинд талмиж дунин найгадаг
Тэргүүлэгч тэр цэцгийн гэрэлт цэнхэр дэлбээнд
Тэнгэр нарын орны алтан хувилгаан чанар буй

2006.02.15

Аяа,би амьдарюу

Аяа, хот мандалын дунд амьдарюу
Бурханлиг гэрлийг биеэсээ цацруулж
Буйд аглагт, бүр зовлон үгүй алсад
Бясалгал дияаны үнэн жаргалыг мэдрэн
Би хот мандалын дунд амьдарюу

Аяа бас агнистын оронд амьдарюу
Алхахад нь цэцэгс атаархан хагдарсан
Ариун дагнисын үзэсгэлэнгээр харцаан шилбүүрдүүлж
Дальдрахдаа нүглийг өөрөөсөө мэдрэн
Дагнисын оронд буяныг бясалган амьдарюу

Үхэл амьдарлын торгон хярхаг дээр
Үүлс хуралдаж хачин их аадарлахад
Үнэнийг мэдэрхүйн тод гэрэлд бүүвэйлүүлэн
Үүрд амгалан бурхны оронд амьдарюу
Аяа би бурхны оронд амьдарюу

2007.11.05

Хvний л жаахан амраг

Замбуу чи даяхнаараа ганцыг яагаад ингэнэ вэ
Заяаны ханьтай бvсгvйд би яагаад дурлана вэ
Нугар халиун гvйдэлтэй vес хонгорхон салхи нь хө
Нутаг нутгаа тvшсэн миний сэтгэлд сэлмэрлээ
Хvний л жаахан амрагийн биеэ нуугаад ирдэг
Хvрэн нvдэн усны тольт сарны гэрэл ташууллаа
Ганц сарны энгэрт туулай яагаад эрхлэнэ вэ
Гарьд манхан тэнгэрт эрхис яагаад ханьсана вэ
Замбуу чи даяхнаараа ганцыг яагаад ингэнэ вэ
Заяаны ханьтай бvсгvйд би яагаад дурлана вэ
Найгал найгалхан аальтай л
Миний нутгийн салхинд нь
Намар намрын цагаар л гоо цэцэгс мэлмэрлээ
Ялдам жаахан амрагийн минь хvнээс нуугаад ирдэг
Янад нуурын усанд одод загасчиланхан наадлаа
Өл ёнхор хадан дээр бvргэд юундаа vvргэлэнэ вэ
Өнчин ганц хайлаасыг тэнгэр яагаад зална вэ
Орь ганцын оршихуйг орчлон юундаа ингэнэ вэ
Ондоо хvний бvсгvйд би яагаад дурлана вэ

Цогцлонхон тогтнох орчлон

"Юуны учир алтан салхи цэцэгсийн шүүдрийг унагалав
Юуны учир аялагхан тогоруу цам харайн гангарлав
-Ийнхүү үзэсгэлэн төгс цогцлонхон тогтнох орчлон чи
Сэтгэлийн гэгээнд мандарлан туяатах сацрангуй мишээлт бүсгүйн
Сэнгэнэнхэн анхилах үнэрийн чуулбарт гэзэг үснээс үүднэм зэ
"Юуны учир судайсан бороо цайран цайрсаар ойртнов
Юуны учир судалтсан солонго нарыг эсрэглэн татнав
-Ийнхүү үзэсгэлэн төгс цогцлонхон тогтнох орчлон чи
Холдох тусам санагдах янаглангуй амраг бүсгүйн
Хоёр хөөрхөн алимын чанарт бумбан хөхөөс л үүднэм зэ….
"Юуны учир хул намар навчисын өнгөнд хувилав
Юуны учир хулсан цуур нуурын зэгсийг эсгэнэв
-Ийнхүү үзэсгэлэн төгс цогцлонхон тогтнох орчлон чи
Аних нүдний аньсган цурамд тодронгуй ялдам бүсгүйн
Алхахуйяа сувдан жин цэцэгсийн амьсгалт төгөлдөрхөн хөлөөс л үүднэм зээ….
"Юуны учир шинэс монос уулын сэрвээнд эрхэлнэв
Юуны учир ширхэг тоор улам гоёмсог бөнжигнөв
-Ийнхүү үзэсгэлэн төгс цогцлонхон тогтнох орчпон чи
Намир тунгалаг зөөлөн бүүвэй
Эрхлэнгүй хонгор бүсгүйн
Наддаан дэлхсэн үлэмж тэргэл агуу хайраас л үүднэм зэ"

2010-10-10T19:25:00.000-07:00

Владимир Владимирович Набоков (1899 оны 4 сарын 22, Санкт-Петербург – 1977 оны 7 сарын 2, Монтрё) бол ХХ зууны өрнөдийн уран зохиолын нэг сонин содон төлөөлөгч бөгөөд Орос гаралтай Америкийн зохиолч юм.
Набоков Петербург хотноо үе улирсан сурвалжит тайж гаралтай гэр бүлд төржээ. Набоковынхан Английн соёл иргэншлийг шүтэн бишрэгчид байсан тул тэрбээр бүр багаасаа англи хэлийг оросоосоо илүү сурснаас, эцэг нь төрсөн нутагтаа байгаа хүүдээ эх хэлийг нь заалгах гэж орос хүмүүжүүлэгч авч байсан гэдэг.
1917 онд тогтсон коммунист дэглэмд дургүйцсэн тэднийхэн 1919 онд харьд дүрвэн гарахад, Европын хэд хэдэн хэл мэддэг Владимир Кембрижийн их сургуульд орж, францын уран зохиолыг судлахын зэрэгцээ эцгийнхээ нөлөөгөөр шавьж судлалаар оролдож, сүүлдээ бүр судалгаа шинжилгээний ажил хийх болсон байна.
Набоков 1922 оноос Берлин хотод шилжин суурьшаад уран зохиолын орчуулга хийж, өөрийн шүлгийн номуудаа хэвлүүлж эхэлсэн юм. Тэрбээр 1937 онд Гитлерийн Германаас дүрвэн гарч, Парист очих үедээ
• Машенька (1926)
• Ноён хатан боол (1928)
• Лүжиний хамгаалалт (1929-1930)
• Туршуул (1930)
• Гавъяа (1932)
• Кино зургийн өрөө (1932-1933)
• Цөхрөл (1934)
• Цаазлах ялд урьсан нь (1935)
зэрэг роман, мөн өгүүллэгийн түүврээ оросын цагаачдын "Өдгөө цагийн тэмдэглэлүүд" сэтгүүлд нийтлүүлэн нэр хүндтэй зохиолч болоод байв. Парист сууж байх үедээ "Авъяас" романаа хэвлүүлсэн. Гэтэл Парисийг нацистууд эзлэн авсан тул 1940 онд АНУ-д шилжин суурьшжээ.
Энэ бол Набоковын хувьд Оросын зохиолч байсан хамгийн сүүлчийн жил бөгөөд 1940 оноос англиар бичдэг америкийн зохиолч болсон юм. Тэрбээр 1940 он хүртэлх зохиолоо Владимир Сирин гэсэн нууц нэрээр хэвлүүлж байв.
Набоков Америкт ирсэн эхний үедээ бүхий л цагаач иргэдийн адил аль олдсон ажлаа хийж, бас дутагдах гачигдахын зовлонг амсаж явжээ. 1948 онд Карнегийн их сургуулийн профессор болж, Оросын уран зохиолын талаар цуврал лекц унших зуур Пушкин, Лермонтов, Гоголийн зохиолоос англи хэл рүү орчуулж байсан.
Набоков 1955 онд жаал охинд сэтгэл алдсан насанд хүрсэн эрийн тачаангуй хүслийн тухай өгүүлсэн "Лолита" романаа хэвлүүлсэн байна. Энэ романыг нь уран зохиолоос сургаал номлол хайдаг судлаач шүүмжлэгч нар ужид самуун явдал, хуял тачаалын зохиол хэмээн угтсан боловч чухам энэ л роман түүнийг дэлхийд алдаршихын эхийг тавьсан байдаг. Хоёр жилийн дараа амьдрал ахуйгаа төвхнүүлж эс чадсан Оросын цагаач, профессор Пниний тухай өгүүлсэн "Пнин" романаа бичжээ.
Набоков 1960 онд дахин Европ руу буцаж, амьдралынхаа сүүлийн 17 жилийг Швейцарид өнгөрүүлжээ. Тэнд байхдаа Сүүмгэр гал (1962), Ада буюу гал халуун хүслэн (1969), Алиа салбадайг хараач (1974) зэрэг романаа англиар туурвиснаас гадна, урьд бичсэн зохиолуудаа англи хэл рүү орчуулж, Пушкиний "Евгений Онегин"-ийг англи хэлнээ үргэлжилсэн үгээр гайхамшигтай сайхан гэсэн олны дүгнэлттэйгээр хөрвүүлэн, дэлгэрэнгүй тайлбар хавсаргаж хэвлүүлжээ.

Хуримын аялалаас буцаж ирсэн нь

Келлерийнхэн театраас оройтож гарчээ. Тэнгэр нь яльгүй сүүмгэр энэ нам гүмхэн герман хотод голын уснаа наймдахь зуундаа бидэртэн тольдогдож буй сүмийн дүр зурэг сэрүүхэн салхитай хоршоод Вагнерийн хөгжмийг чихнээ улам ч наалдацтай болгох аж. Келлер театраас гараад цагаан дарсаараа тун ч зартай уушны чамин газар эхнэрээ дагуулан оржээ. Шөнийн хоёр цаг болсон хойно л сая тэдний суусан машин унтаа гудамжаар сүнгэнэн давхисаар аятайхан харшийн төмөр хайсанд тулж зогсов. Келлер гээч энэ, гадаад төрхөөр ерөнхийлөгч Крюгертэй маш адилхан, янхигар хөгшин немц эр түрүүлэн буухад, дэнлүүний саарал гэрэлд моддын навчис чичрэгнэн үзэгдэнэ. Гэрэл Келлерийн цардмал энгэр болон араас нь бүдүүн хөлөө зөөж ядан бууж ирэх эхнэрийнх нь даашинзны гялгар хошмог дээр тусна.Үүдний өрөөнд гүйхээрээ гарч ирж тоссон үйлчлэгч эмэгтэй тэдэнд Чорб ирснийг эмээнгүй шивэгнэн дуулгав. Варвара Климовна Келлерийн мяраалаг хэвээрээ байгаа байгаа булцгар нүүр догдолсондоо чичигнэн улайж, -Тэр охиныг маань өвдсөн гэж байна уу? гэлээ. Үйлчлэгч улам аяархан хариу шивнэв. Келлер баривгар том алгаар босоо буурал үсээ илэхэд мичнийхэрхүү гүдгэр, гүн үрчлээст нүүр нь өвгөдөд л ажиглагддаг янзаар сул хөдлөв. - Маргааш хүртэл хүлээж чадахгүй нь. Хоёулаа одоохон тийшээ очьё. Ээ, Бурхан шүтээн минь... Зүгээр болоод л, бүтэн сар захидал бичээгүй байв гэжүү? хэмээн Варвара Климовна дороо түүртэнгүй эргэлдэх зуураа амьсгаадан үглээд улбар хүрэн хиймэл үсээ даруулж тогтоосон сиймгэр алчуурыг арайхийн барьж авлаа. Келлер зангидсан гараар бортгон бүрх малгайгаа засангаа, төвөнхөөрөө дуугардаг яг таг орос хэлээрээ: - Тэр хүнд өөрийн гэсэн ухаан алга аа. Хэрэв эхнэр нь өвчтэй юм бол, яаж тэр өмхий зочид буудал руу ахиад аваачиж чадаж байна аа? гэв. Охиноо өвчтэй байгаа хэмээн тэд эндүүрсэн хэрэг л дээ. Зарцад ийн хэлэх нь Чорбод хавьгүй амар байсан болохоор л тэгээд хэлчихсэн юм. Үнэндээ бол тэр хилийн чанадаас ганцаар буцаж ирсэн бөгөөд эхнэр нь хэрхэн амиа алдсан, яагаад тэр энэ тухай юу ч бичээгүйгээ яаж тайлбарлахаа л гагц бодож явлаа. Энэ бүхэн даанч хэцүү ажээ. Уй гашуугаа хөндлөнгийн хэнтэй ч хуваалцалгүй нэгэн биеэрээ амсаж өнгөрөөхийг хүссэнээ яаж ойлгуулна даа? Цэвэр, хурц гэрэл гаргадаг чийдэнгийн цахилгаанд цохиулж нас барсан эхнэрийнх нь үхэл нэн ховор, бараг дуулдаж сонсогдоогүй тохиолдол байлаа. Хаврын налгар өдөр Ниццагаас арваад бээрийн зайд, цагаан зам дээр, эхнэр нь цахилгаан гүйдэлд амь орчихоод байсан гэрлийн шонд инээмсэглэн байж гар хүрсэн тэр цагаас л хойш Чорбын хувьд бүхий л хорвоо ертөнц холдож салаад явчихсан бөгөөд, ойролцоох тосгон хүртэл гар дээрээ өргөн аваачсан эхнэрийнх нь амьгүй цогцос ямар нэгэн харь, хэрэггүй зүйл мэт санагдан байжээ. Түүнийг оршуулах ёстой байсан Ниццад харахаас зэвүүн лам чухам юу болсныг тодорхой мэдэх гэж дэмий баахан шалгаахад Чорб дүйнгэхэн инээвхийлээд, өдөржин эргийн элсэн дээр хоёр алгандаа өнгө өнгийн хясаа сэлгэн асгаж суув. Тэгснээ гэнэтхэн, оршуулах ёслолыг ч хүлээлгүй, хуримын аялалаа хоёулхнаа өнгөрүүлсэн тэр л бараан газруудаар дамжин Герман руу буцжээ. Өвлийг хамт өнгөрөөсөн Швейцарт нь одоо алимын мод цэцэглэж гүйцээд байсан ч, тэрээр зочид буудлуудаас өөр юуг ч анзаарсангүй. Гэхдээ намар цагаар дайрч гарсан Шварцвальдад хүйтэн хавар болж байсан нь түүний дурсамжуудыг бүдгэрүүлсэнгүй. Өмнөд нутгийн эргийн элсэн дээрээс тэр эхнэрийнхээ хамгийн сүүлд, зугаалахын өмнө олоод үзүүлж асан тэр л дугариг, гоёмсог цагаан судалтай хар хясааг олохыг хичээж байсан шигээ зам зуураа түүнийхээ дуу алдан харж явсан онцгой хад, мөнгөлөг цангаар хайрс мэт хучигдсан бяцхан байшин, бараан гацуур, цагаан голын дээгүүрх жижигхэн гүүр, утасны шонд гэрэлтэн үзэгдсэн аалзны торыг яг тийн хайж явлаа. Эхнэр түүнийг хаа сайгүй дагаж, урт түрийтэй гутлаараа түргэн түргэн алхахдаа нэг бол бутнаас навч таслан авч, нэг бол хажуух хадан ханыг илбэн, бяцхан гавшгай гар нь ямагт завгүй явсан сан. Түүнд эхнэрийнх нь ов тов сэвхтэй жижигхэн нүүр, том, цайвар ногоон нүд үзэгдэв. Цугтаа байхдаа олж харсан энэ бүх жижиг сажиг зүйлийг эргэн санаж чадах юм бол, эхнэрийнх дүрийг мөнхөд орлох юм шиг л Чорбод санагджээ. Гагцхүү шөнийг л тэсвэрлэн өнгөрөөх хэцүү байлаа... Шөнийн цагаар мөнөөх санаандаа амилуулсан дүр нь гэнэтхэн аймшигтай санагдаад, гурван долоо хоногийн энэ ёрын аялалын туршид тэр бараг л унтсангүй. Одоо эхнэртэйгээ учирч, сүй тавьсан энэ нам гүм хотод өнгөрсөн намар түүнтэйгээ хамт алсыг зорин гарсан тэр л галт тэрэгний буудал дээрээ, ядарч сульдсанаас болоод шартчихсан мэт болчихсон амьтан ирчихээд байдаг. Оройн найман цагийн орчим. Буудлын өмнөх талбай дээр нөгөө л ядарч сульдсан морин тэрэгчид эгнэн зогсоно. Нөгөө л сонин борлуулагч үдшийн сөөнгө хоолойгоор хашгирна. Чорб гар чемодан, том шар авдартайгаа хөлсний морин тэргээр бүх л хотыг нэвт явлаа. Тэрэгчин нэг гараар авдрыг түшиж, жолоогоо залхуутайяа сэгсчинэ. Хэзээ ч тэр нэрээр нь дуудаж байгаагүй мөнөөх эмэгтэй морин тэргээр явах дуртай байсныг Чорб гэнэт санав. Хотын дуурийн театрын булан тойруут гарч ирэх догол гудамжинд долоо хоногоор ч, ганц цагаар ч өрөө хөлсөлж болдог, гаднаасаа анзаарагдахгүй ч үргэлж хаалга нь онгорхой байдаг, хуучин, гурван давхар, тохь муутайхан зочид буудал бий. Цонхигор царайтай үйлчлэгч эр Чорбыг түүхий загас, байцаа үнэртсэн нарийхан хонгилоор дагуулан явлаа. Түүнийг даган өрөөнд оруутаа Чорб орны дээр өлгөсөн алтадмал жаазтай, усанд орж буй эмэгтэйн ягаан хөргөөр нь эхнэртэйгээ анхны шөнөө цуг өнгөрөөсөн өрөө болохыг танив. Тэгэхэд эхнэрт нь хонгилд тааралдсан хүрэмгүй бүдүүн эр ч, яагаад ч юм бэ тэд ийм новшийн буудал сонгож авсан нь ч, угаалтуур дотор гайхалтай цайвар шаргал үс байсан нь ч, ерөөсөө л юм бүхэн, хамгийн гол тэд гэр орныхноосоо ийн нуугдаж чадсан нь тун зугаатай санагдаж байсан сан. Тэр өдөр бүсгүй сүмээс гэртээ очуут, уригдсан зочдыг хооллохоор завдаж байх зуур өрөөндөө гүйн орж хувцсаа сольчихоод гарч ирж билээ. Ганган фрак өмссөн Келлер мичин нүүрэндээ инээмсэглэл дүүргээд тэрний ч, энэний ч мөрийг алгадан архи хундагалж, Варвара Климовна дотны найзууддаа шинээр засч янзалсан унтлагын өрөөгөө, тэр дундаа шөнийн хоёр хос шаахай тавьсан, "Бид авсанд ортлоо хамт" гэж гот үсгээр бичсэн бичээс бүхий жижигхэн хивсийг үзүүлж байж л дээ. Хүн бүр хоолны ширээнд дөхөх үед л Чорб эхнэртэйгээ гэнэтхэн үгсэж арын хаалгаар зугтсан бөгөөд маргааш нь галт тэрэг хөдлөхөөс хагас цагийн өмнө л эд юмсаа авахаар хүрч иржээ. Варвара Климовна шөнөжин эхэр татаж, нөхөр нь (түүний хувьд Чорб гуйлгачин цагаач, зохиолч, хэзээд сэжиг бүхий этгээд байсан) охиныхоо сонголтыг ч, гарзадсан дарсаа ч, юу ч хийж чадаагүй цагдаагийн газрыг ч харааж байв... Хожим нь, залуу хосыг явсны дараа өвгөн дуурийн театрын булан тойруут байдаг зочид буудлыг очиж үзсэн бөгөөд, тэр цагаас хойш энэ байшин түүний хувьд ой гутам, бузар хар хэргийн дурдатгал мэт балиар бүхний илэрхийлэл болжээ. Авдрыг зөөн оруулж байх зуур, Чорб ягаан өнгийн тосон будгийн зургийг хөдөлгөөнгүй ширтэж зогслоо. Хаалга хаагдмагц, авдар руугаа бөхийж тагийг нээв. Буланд, ханын цаасны сөрдийсөн тасархай доогуур хулгана точигнон булталзана. Тэр цочин өсгий дээрээ эргэлээ. Чанх дээрээс өлгөсөн нүцгэн чийдэн үл мэдэгхэн савлав. Утасных нь сүүдэр ногоон буйдан дээр тусч тахиралдана. Яг энэ буйдан дээр тэр тэгэхэд унтаж билээ. Эхнэр нь эгээ жаахан хүүхэд шиг жигдхэн амьсгалж байсан сан. Тэр шөнө Чорб түүнийг үнэн сэтгэлээсээ энхрийлэн үнсээд л, өөр яагаа ч үгүй. Хулгана ахиад л точигнов. Их буу нүргэлэхээс ч аймшигтай, шалихгүй чимээ анир байдаг шүү дээ. Чорб авдраа орхиод, өрөөн дотуур хоёронтоо холхилоо. Дэнгийн эрвээхэй чийдэн рүү чимээтэйгээр мөргөв. Тэр хаалгыг түлхээд, гарлаа. Шатаар уруудах зуураа тэр хичнээн ядарснаа мэдэрч, догол гудамжинд гарсан хойно тавдугаар сарын шөнийн бүгчим агаарт толгой нь эргэжээ. Цэцэрлэгт гудам руу гаруут тэр хурдлан алхав. Талбай. Морьтой хүний чулуун баримал. Хотын цэцэрлэгийн хар үүлс. Тэд хуримын өмнөхөн хоёулхнаа их удаан зугаалж билээ. Явган замыг хулдах хатсан навчсын үнэр хичнээн сайхан байлаа... Цэцэрлэгийн хайсны завсраар ороонго өвсөнд хэрүүлсэн хус мод үзэгдэхэд тэр: - Орост бол хусанд ороонго өвс ургадаггүй хэмээн ярьж, эхнэр нь тэр ороонгоны хүрэвтэр жижигхэн навч индүүдсэн цагаан хэрэглэл дээрх зэвний толбыг санагдуулж байна гэж хэлсэн сэн. Эхнэр нь инээд алдан дэгдэж, Чорб араас нь бөгтийн алхаж явахад, эгээ л эдгээр хатсан навчис үнэртэж байгаа шигээр аз жаргал өөрөө анхилж буй мэт санагдаж байсан. Одоо тэр туулайн бөөр моддын шөнийн гоо сайханд автсан энэ гудамжийг осолдохгүй л таньж явав. Холгүйхэн дэнлүү, гэрэлд нь хэдэн навчис гялтганаж тув тунгалаг харагдана. Чорб дөхөн очлоо. Хөлийнх нь урдуур явган зам даван тусах хайсны сүүдэр хөндөлсөнө. Төдөлгүй танил байшингийн нүүрэн тал бараантан нүдэнд нь тусав. Нэг цонх нь нээлттэй, гэрэлтэй аж. Үйлчлэгч эмэгтэй хурц өнгийн дэвсгэр даавууг дэлгэж үзэгдэнэ. Чорб түүнийг огцомхон, чанга дуудлаа. Нэг гараараа тэр хашааны хаалганаас барив. Алган доороос нь хайрах тэр төмөр хамгийн тод дурдатгал нь байлаа. Үйлчлэгч эмэгтэй гүйн гарч ирэв. Варвара Климовнад ярьснаар бол, хашааны хаалгыг шууд очоод нээсэн атал Чорб гадаахь зам дээр зогссоор байсан нь эмэгтэйд юу юунаас илүү хачирхалтай санагджээ. - Тэр малгайгүй, дэнлүүний гэрэлд дух нь хөлрөөд норчихсон, үс нь духандаа наалдчихсан харагдсан. Би түүнд "эзэд театрт байгаа" гэж хэлээд яагаад ганцаараа явааг нь асуусан. Түүний нүд аймшигтай гялалзаж, бас сахлаа хусаагүй их удсан юм шиг байсан шүү. Тэгснээ, түүнийг өвчтэй байгаа гээд хэлчихээрэй гэж аяархан дуугарсан. "Та хоёр хаана буусан юм бэ? " гэж асуухад минь, "Нөгөө л газраа. За, тэр ч яахав. Би маргааш өглөө ирнээ" гэсэн. "Жаахан хүлээхгүй юу" гэтэл, тэр юу ч хэлэлгүй яваад өгсөн хэмээн зарц эмэгтэй ярьсан байна. Ингээд л Чорб дурсамжуудынхаа эх булаг тийш буцжээ. Энэ бүхэн одоо төгсгөл рүүгээ дөхөж л байна. Гэрлэлтийнхээ анхны тэр өрөөндөө одоо л ганц хоночихвол, маргааш түүний дүр төгс болон мөнхөрнө. Зочид буудал руугаа цэцэрлэгт гудамжаар буцаж явахад нь зам дагуух урт сандлууд дээр сүүмгэр дүрсүүд сууцгааж байв. Тэрээр гэнэтхэн, хичнээн их ядарсан ч гэсэн, нүцгэн чийдэн, точигносон чимээтэй булан бүхий тэр өрөөнд ганцаараа унтаж чадахгүйгээ ойлголоо. Тэгээд талбай руу гарч гол гудамжаар явлаа. Яавал дээр вэ гэдгээ мэджээ. Гэвч тэр их удаан хайв: хот жижигхэн, элдвийн юм дэлгэрээгүй, дур хүслийн арилжаа явагддаг цорын ганц буйдхан гудмыг нь Чорб мэддэггүй байв. Ямар ч үр дүнгүй, өлмийгөө халуу оргиж, чихээ шуугитал бүтэн цаг дэмий тэнэсний эцэст санаандгүй нөгөө гудманд хүрч, өөрийг нь дуудсан эхний эмэгтэй рүү шууд явж очлоо. - Нэг шөнө хэмээн Чорб шүдэн завсраа өгүүлэв. Эмэгтэй толгойгоо гилжийн, гар цүнхээ савчсанаа, - Хорин тав гэлээ. Тэр толгой дохив. Бүр дараа нь, санамсаргүй ажиглан хараад, хэдийгээр завхайрч самуурсан нь илэрхий ч, богино зассан шаргал үстэй, аюулын царайлаг хүүхэн байхыг хайнгуут анзаарчээ. Бүсгүй Чорбын буусан зочид буудалд өөр эрчүүдтэй нэг бус удаа хонож байсан бололтой, -шатаар уруудаж явсан цонхигор царайтай үйлчлэгч эр түүн рүү нөхөрсгөөр ирмэж харагдав. Тэднийг хонгилоор явж байхад, нэгэн хаалганы цаана дүнз хөрөөдөх мэт нэг хэмээр, хүндээр хяхтнан дуугарах орны чимээ дуулдав. Ахиад хэдэн хаалга алгасаад, мөн яг тийм чимээ сонсогдоход, бүсгүй хүйтэн тохуутай харцаар Чорб руу ширтжээ. Тэр юу ч дуугаралгүй, бүсгүйг өрөөндөө оруулснаа шууд л нойр нь жигтэйхэн их хүрэхийг мэдрэн, цамцныхаа товчийг тайлав. Бүсгүй түүн рүү дөхөн тулж зогсоод, инээмсэглэн: - Нөгөө бяцхан бэлэг маань яалаа? гэж асуув. Чорб түүн рүү нойрмог, хэнэггүй харснаа юун тухай яриад байгааг нь арайхийн ухаарчээ. Мөнгөө авуут бүсгүй цүнхэндээ нямбайлан хийгээд, хөнгөн амьсгалснаа, ахиад дөхөн ирж, үсээ сэгсрэн: - Би хувцсаа тайлах уу? гэлээ. - Тэг, тэг, хэвт. Өглөө би дахиад өгнө гэж Чорб бувтнав. Бүсгүй цамцныхаа товчийг яаран мултлах зуураа, Чорбын хачин зантай дүнсгэрийг гайхан нүднийхээ булангаар байнга ажиглах аж. Чорб хувцсаа хам хум тайчаад, хөнжилд орж хана руу харан хэвтлээ. "Бааштай илбэчин байх нь ээ" гэж бүсгүй зовонгуйран бодов. Тайлсан цамцаа тэр сандал дээр тавьлаа. Чорб аль хэдийн унтсан байх нь тэр. Бүсгүй өрөөн дотуур холхин, цонхны дэргэд байгаа авдрын бага зэрэг нээлттэйг ажиглуутаа явган сууж завсраар нь шагайв. Тэгснээ нүцгэн гараа болгоомжтой шургуулж, эмэгтэй хүний даашинз, торгомсог оймс, бөс даавуу тэмтрэгдэхийг, тэдгээр нь гойд сайхан үнэртэхийг мэдэрсэн тул нэг л гунигтай болчихжээ. Тэрээр өндийж, эвшээлгэн, нүцгэн байсан тул гуяа маажаад, цонх руу дөхөж, хөшгийг сөхөв. Харанхуйн дунд дуурийн театрын булан үзэгдэнэ... Бүсгүй хөшгийг буулгаж гэрэл унтраагаад, Чорбын хажуугаар орж хэвтлээ. Унтаж эхлэх зуураа тэр яг энэ өрөөнд урьд нь хоёр удаа байсан тухайгаа бодов. Ханан дахь ягаан зургийг сайтар цээжилж авчээ. Бүсгүй цагаас илүү унтаж чадсангүй: аймшигтай орь дуу тавих хашгираан түүнийг сэрээв. Чорб хашгирсан хэрэг. Шөнө дунд сэрээд хажуу тийш эргэтэл, эхнэр нь зэрэгцээд хэвтэж байх нь тэр. Тэгээд хамаг чадлаараа хашгирчээ. Эмэгтэй хүний цагаан сүүдэр орноос үсрэн босов. Бүсгүй салгалж чичирсэн хэвээр гэрэл асаахад, Чорб хуниралдсан даавуун дээр нуруугаараа хана налан суух бөгөөд нүүрээ дарсан хуруунуудынх завсраар өрөөсөн нүд нь галзуу хүнийх шиг гялалзаж байлаа. Дараа тэр нүүрнээсээ гараа аажмаар авч, бүсгүйг танив. Хүүхэн түүнээс жийрхэн ямар нэг юм үглэн, хувцсаа өмсч байлаа. Харин Чорб сэтгэлийнх цочрол нэгэнт арилсныг ойлгон, уртаар санаа алдлаа. Тэр буйдан руу гарч, үсэрхэг өвдгөө тэврэн бүсгүйг хайнгуут инээмсэглэн ширтэв. Ийн инээсэн нь хүүхнийг улам ч айлгаж, тэр буруу харан байж татуургаа татаад, шаахайгаа үдэж, бүрх малгайгаа өмслөө. Яг энэ үед хонгилд ярилцах дуулдаж, хөлийн чимээ гарав. - Гэхдээ тэр эмэгтэй хүнтэй байгаа... гэх үйлчлэгч эрийн үгийг төвөнхөөрөө дуугарах нэгэн: - Тэр чинь миний охин гэж би танд хэлээд байна шүү дээ! гэж эрс няцаалаа. Хөлийн чимээ хаалган тушаа ирээд зогсов. Тэгээд тогших дуулдлаа. Тэгмэгц хүүхэн сандал дээрээс цүнхээ шүүрч, хаалгыг шийдмэгхэн онгойлгов. Өмнө нь бортгон бүрхтэй, цамцныхаа цагаан энгэрт сувдтай, балмагдаж эвгүйрхсэн хөгшин ноёнтон зогсож, мөрнийх нь цаанаас үсээ сиймгэр алчуураар боон, уйлж унжсан, тарган хатагтай шагайн, тэдний ард давжаа бие, цонхигор царайтай үйлчлэгч эр өсгийгөө өргөн, нүдээ бүлтэлзүүлэн, гараараа урих мэт хөдөлгөөн хийж харагдлаа. Бүсгүй ч энэ дохиог ойлгоод өөр рүү нь гайхан харсан өвгөний хажуугаар хонгил руу зүтгэн хатагтайтай зэрэгцэн зөрж босго алхав. Хаалга хаагдлаа. Бүсгүй, буудлын үйлчлэгч хоёр хонгилд зогсон хоцорч, бие бие рүүгээ айсан янзтай харснаа бөхийн чих тавилаа. Гэвч өрөөнд цөм дуугүй л байх аж. Энэ хаалган цаана гурван хүн байгаа гэхэд итгэмээргүй санагдана. Ямар ч чимээ анир сонсогдсонгүй. - Тэд юм ярихгүй байна гэж үйлчлэгч шивнээд, хуруугаа уруулдаа хүргэлээ.

ТӨГСӨВ.

Мэдээлэлийн эх сурвалж: www.asuult.net

2010-10-05T00:01:00.000-07:00

Бөхшүүлэн ханиалгах өвгөн шиг бүүдгэр өдөр гадаа гудамжинд наадах бяцхан жаалуудын цангинаант дуу хоолой, салхивчны цаанаас зөвшөөрөлгүй гэрт орж ирэх бор шувуудын жиргээ аль аль нь ч үгүй аниргүйд /эсвэл бороон дуслын жигдхэн хэмнэлд/ дулаан хөнжилдөө хөгжим сонсонгоо ном уншиж хэвтэх сайхансан. Мэдээж хуучины дуу байвал бүр илүү кайфтай юм шиг. Хамгийн хийх дуртай энэхүү назгайралаа өнгөрсөн долоо хоногт би хийв. Эртний Чусон нутгийн уйлагнасан бороотой жихүүн хоёр хоног би дээрхийн нэгэн адил хөгжим тавиад ном барин хэвтлээ. Компьютор дээрх нөгөө л нэг Beatles, Kurt Cobain-ний unpplugged, Radiohead-ийн дуунуудаа тавиад “Хамаг залуу нас”, “Цас навчны шүлгүүд”, “2х2=6 буюу Суут жаран сэтгэгч”, “Дэлхийн тайлагдашгүй 100 нууц” гэх мэт номуудыг харж хэвтлээ. Бага байхад зусланд /Шарга морьтын ам/ яг ийм өдөр ижийн минь хайрж өгдөг хуушуур эсвэл банштай цайны үнэр хамар цоргих шиг болсон. Магадгүй гэрээ санаж байгаа юм байлгүй дээ. Тэртээ 90-ээд оны сүүл рүү төө зайгүй найзууд мөр мөрөө хөөж одсоны дараа юмны учир ойлгох дээрээ ирсэн юм байлгүй ганцаараа байхыг илүүд үздэг болсон цаг санагдана. Яг ингэж хэвтдэгсэн. Тэр үед Nirvana, Gun’s & roses, “Хүн судлал”-аар өвчилчихсөн байж билээ. Өвчин маань улам даймжирч Виктор Цой, Pantera, Aerosmith, Phil Colins, Metallica болоод “4 биш 4”, “Балчир шүлгүүд”, “Ганцаардалын дасгал”, “Залуугийн бадгууд”, “Нисэлт” гээд мөн их үргэлжилсэн дээ. Хичнээн ч их нэрс үргэлжилэх бол оо. Мөнөөх өвчин маань илаарших биш улам даамжирч байгаа юм байна гэдгээ ч мэдэрлээ. Дашзэвгийн Мөнхтөр ахын тухай болоод уран бүтээлтэй тэр л 90-ээд оны үед дам сургаар танилцаж байсан минь санаанд тодхон. ШУА-ын ажилтан дээд тооны багш Ч.Мөнхболд, Ч.Гантөмөр нарын амнаас сонссон хэзээ нэгтээ зүүдэлсэн зүүд шиг минь үгүй бол цээжин дотроос минь товших гарын чимээ болоод чихэнд минь шивэгнэх өвгөдийн хачин нууцлаг яриаг санагдуулам “Хамаг залуу нас” шүлэг байлаа. Энэхүү шүлгийн эзэнтэй танилцах хувь надад бүхэл бүтэн 10 жилийн дараа тохиож билээ. Хэдийгээр удаан хугацаанд Д.Мөнхтөр ахтай дотносож нөхөрлөж амжаагүй ч гэсэн “Хамаг залуу нас” шүлгийн түүвэр нь өнө эртний танил эерэг дулаахан мэдрэмж, гайхамшигт шүлгүүдээрээ намайг дулаацуулан урам зориг өгсөн хэвээрээ. Хүний нутаг гүний хошуунд байгаа надад “Эрхэм дүү Г.Сүхзоригтоо эх газраас нь өргөв. Д.Мөнхтөр. 2010.04.29 УБ хот” гэсэн ахын гарын үсэгтэй явуулсан ном нь бий. Цаг хугацааны эргэлтгүй урсгалаас зайлсхийн жижигхэн өрөөндөө хоргодон нуугдаж өнгөрүүлсэн хоёр хоног. Амьдралын минь хоёр хоног. Юутай кайфтай... За ингээд яруу найрагч Дашзэвгийн Мөнхтөр ахтай та бүгдийг танилцуулъя... Намайг яруу найрагт уруу татсан гайхамшигт шүлгүүдийн нэг “Хамаг залуу нас”-аар эхлэе. /урд нь энэ шүлгийг блог дээрээ тавьж байсан. Архивт байгаа хэдий ч уншаад уйдахгүй шүлэг учир дахин оруулав./

ЗАЛУУ НАС

“Хаврын шөнө” вальс …
“Хаврын шөнө” вальс …
Хатингар гар ширээ товшиж
Хаа нэгтээ рүү галт тэрэг хурдална
Хачин нууцлаг аминч яриа эхэлнэ …

Хүүхдийнх шиг, эрүүл бусаар нүд нь гялалзавч
Хүчирхэг ариун залуу насаан дурсацгаавч
Хайртай гэх үг тэндээс үл сонсдоно
Хацар уруул энд утга үл агуулна

Халуун залуу насны зүг зовонгуйхан ширтэнэ
Хагацах мэт шүүрс алдацгаана …

Хатингар гарт харин, энэ бүхэн хамаагүй
Утгагүй
Гадаа салхи исгэрэн, бороо үнэртэж
Хавар цаг ирнэ
Галт тэрэг хурдлан одно…

Халмаг хөгшдийн залуу нас
Халуун залуу найрагчийн
Өтөл насыг өрөвдөнө, хайрт минь

“Хайран залуу нас минь
Хаашаа чи однов?” хэмээн
Халмаг хөгшдийн өтөл нас
Хайрын дуу зохионо

Гадаа салхи исгэрэн, бороо үнэртэж
Хавар цаг ирнэ
Галт тэрэг хурдлан одно оо…

Харин мөнөөх, омогт хатингар гар л
“Хаврын шөнө” вальс…
Хаврын шөнө… хэмээн
Ханз ширээ товшсоор одох нь сонсдоном…

1993.05.05 Мандал – Түнх өртөө

Зүүн гар талаас Д.Цогбадрах найрагч, Д.Мөнхтөр найрагч

Эрхэм найрагч Б.Баясгалан дүүгийн блог дээр нийтэлсэн зургийг ашиглав.

МЗЭ-ийн гишүүн, яруу найрагч Д.Мөнхтөр
1964 онд төрсөн, Архангай аймгийн Жаргалант сумын уугуул. 1982 – 1987 онуудад МУИС–ийн НУФ–ийн философийн салбарт суралцан төгсгөсөн. 1987 – 1991 онуудад Ховд дахь БДС-д багш, 1991 оноос одоог хүртэл МУИС-ийн Социологи - Нийгмийн ажлын тэнхимд багшилж байна. Турк улсын Анкара хотноо докторантурт суралцсан.
1980-аад оны сүүл үеэс уран бүтээлийн гараагаа эхэлж яруу найргийн “Цаг –мөрний эрэгт” /1991/, “Гэрэлт өдрүүд” /1994/, “Хамаг залуу нас” /2009/ түүврүүдээ хэвлүүлсэн байна.
Түүний шүлгүүд 1990-ээд оны эхээр Утга зохиол урлаг, Зохист аялгуу, Ил товчоо, Билгүүн судар зэрэг сонин хэвлэлд, түүнчлэн Монголын уран зохиолын дээжис 108 боть(1994), Монголын уран зохиолын дээжис есөн ботид (2007) тус тус тавигджээ. Мөн 2006 онд Дэлхийн Яруу Найрагчдын 26-р Конгресст зориулан англи хэлээр хэвлэгдсэн “Дэлхийн яруу найргийн цоморлиг – 2006” (Anthology of World Poetry – 2006) хэмээх номонд шүлэг нь хэвлэгджээ.
Д.Мөнхтөр яруу найргийн зэрэгцээгээр орчуулгад хүч хөдөлмөрөө зориулж буй бөгөөд одоо Туркийн яруу найрагчдын шилдэг шүлгүүдийг эх хэлнээс нь сорчлон орчуулснаа эмхэтгэн “Туркийн яруу найргийн дээжээс” хэмээх ном хэвлэлд бэлтгэж байна.

ХАМАГ ЗАЛУУ НАС

“Сущность дерева не является деревом, которое можно встретить среди других деревьев...” Мартин Хайдеггер

1.

Хамаг залуу нас минь
Хаалгаар гараад явлаа
Хайр гуниг хоёр минь
Хамтдаан хөтөлцөөд одлоо

Үүдээн түгжиж суугаад
Өтөл насны тухай
Өвлийн үдшийн тухай,
Хамаг залуу насныхаа
Хайр гуниг хоёроор
Өдрийн тэмдэглэл бичихээр
Өврийн дэвтрээ сөхнөм
Өрдсөн галын дэргэд суунам

Сэтгэлд өрдсөн гал
Зуухны галаар солигдоод...
Сэмхэн намрын улирал
Уулсын хоолойд мананшаад...
Заяаны ганц амраг
Залуу насыг минь энхрийлээд...
Замын хүний араас
Заам энгэр урагдаад...
Ай хөөрхий миний
Алиахан залуу чиг нас минь
Алтанхан нарыг чиг
Алгаараан хаалтай бил үү

2.

Залуу нас минь одоо
Замд яваа
Зандарч аргадаад нэмэргүй
Хол одоо
Түүний оронд харин
Түлхүүр үгээ санах минь
Сэрэх минь ...

Омголон залуу явахдаа би
Хэнд ам өглөө?
Орон гэрээ орхин
Юуг зорьж явлаа ...

Санах минь сэрэх минь
Үл мартах минь!
Холын замдаа гарсан
Холчирхон залуу нас минь

3.

...Үүд хүчтэй угзарлаа
Өдрийн тэмдэглэл хийслээ
Хамаг залуу нас минь
Хаалгаар ороод ирлээ

Өвгөдийн хууч, хөвүүдийн омог...
Хамаг залуу нас минь
Эмгэдийн зүүд, охидын гялбаа...
Хайр гуниг хоёр минь
Хамаг залуу нас минь

Үүд хүчтэй угзарлаа
Өдрийн тэмдэглэл хийслээ!

1994.12.29 Улаанбаатар 1995.09.09 Анкара

* * *

Амраг минь над гараа өг
алганд чинь хувь заяаны минь зураг бий
Төөрч туулж явсан зам харгуй, манан будан бий
оройтсон хоногууд бий
төгөлдрийн тухай ойлголт, ганц навчны гуниг бий
охины минь ааш, нүднийх нь харц бий
орь залуу насны минь хүсэл зориг бий
Амраг минь над гараа өг
алганд чинь хувь заяаны минь зураг бий...

1995.09 сар

* * *

Намайгаа чи минь уучилж чадах уу
намрын борооноор оройтвол
намбагүй загнавал,
унасан навчсын тоогоор
уйтгарлавал...
Уучилж чадах уу амраг минь?

Намайгаа чи минь уучилах юм байна
намрын борооноор оройтвол
намбагүй загнавал,
унасан навчсын тоогоор
уйтгарлавал...
уучилах юм байна
урьдынх шигээ хайрлах юм байна

Харин би чинь чамайгаа
хаврын борооноор оройтвол
уучилж чадах болов уу амраг минь
Урин цагт татагдвал чинь!

1996.03.01

* * *

Мод хөрөөднө
Шаазгай шагширна
Шилмүүс ханхална

Шаргалхан үртэс...
Өдөр хоног мэт цацагдана
Амьдрал – ургаа мод
Хөрөө мэт цаг хугацаа.

Мод хөрөөднө
Шаазгай шагширна...

2000.05.24

* * *

Аяа
Харанхуйг хүснэм
Харанхуй чи юунд
Хачин тод гэрэлтэнэ вэ
2005 он

* * *

ЗҮДҮҮХЭН ОРЧЛОНД

...Тас шавхсан лонх, хатсан талх
Тамхины иш, асгарсан цай...
Эзгүйрч хөглөрсөн ширээний ард би
Эрүүгээ тулан цор ганцаар гиеүрнэм

Шинийн наймны тэнгэр миний л ижил ганцаардаж
Шилэн цонхны цаанаас тал саран асгарна
Саная л гэвч, санаанд юу ч эс орно
Сая л энд, хөхрөлдөн байсан минь зүүдний мэт ээ...

Хувилгаан найрагчдыг амьдаар нь булсан
Хуурамч инээд шатаар сэрүү татуулан урсахуй
Хөлгөн их Явуугийн сар хөвсөн цөөрөмд
Хөөрхий “согтуу” Ли-Бай дахин живэх нь гаслантай

Зэргэлдээ өрөөнөөс эртний Хятадын
Хайрын аялгуу сүлэлдэн гиншиж
Зэврүү даасан бэлбэрхий зүрхнээ
Харь гуниг хоргодно

Саная л гэвч, санаанд юу ч эс орно
Сая л энд, хөхрөлдөн байсан минь зүүдний мэт ээ...

1990.12.27

* * *

Хүн амьсгал хураах шиг
хүнд үг бүү хэл
ганц цэнхэр цэцэг шиг
ганган үг бүү ярь
жирийн байх чинь үнэтэй
жингэнэсэн шаргал хонхнууд минь!

Зүрх минь зөөлөн юм
зүсээд тавьчих болох
алим юм
сэтгэл минь эмзэг юм
сэнгэнэсэн шинэ цасны
амьсгал юм

Алим зүссэн хутганд
анхилуун үнэр үлддэг
зүрх зүссэн үгэнд
зүүний үзүүр хугардаг
хэтэрхий битгий магт
гэхдээн бүү хуур
хэрэг болсон үед
ганц үг хэл!

Үгэнд дунд живэвч
үгний эрэлд хатнам
чулуун дундуур жирийлгэвч
чулууны эрэлд хатнам...

1995.09.26

* * *

Ангийн анд Ч .Баярсайханы дурсгалд

Утасны минь санамжаас
Нэгэн дугаар ариллаа

Уйлж,
“Үүрд дурсана” гэсэн
Өчигдөр

Утасны чинь дугаарыг
Өнөөдөр
Арилгаж суунаа анд минь!

Уйтай энэ өдрийг
“Үүрд” санах болно

Утасны минь дугаар энэ хорвоогоос
Арилах өдрийг хүртэл...

2010-09-28T11:33:00.000-07:00

Бид “2х1club” блогтоо өөрсдийн уран бүтээлээс гадна Монголын утга зохиол болон дүрслэх урлагийн ертөнцөд болж буй мэдээ мэдээлэл, мөн уран бүтээлчдийнхээ талаар танилцуулга хөтлөн явуулж байхаар болов оо. Эхний маань зочин Дарьзавын Түвдэндорж ах маань байсан бол энэ удаагийн зочиноор МЗЭ-ийн гишүүн яруу найрагч Г.Сонинбаярыг оруулж байнаа.

Монголын утга зохиолын хүрээнд хоёр Сонинбаяр бий. Нэг нь Шашины дээд сургуулийн захирал номч ламтан Ш.Сонинбаяр гуай нөгөө нь манай үеийн яруу найрагч “хорь буриад” Ганболдын Сонинбаяр гэж хоёр айхтар хүмүүн бий. Бидний нэрлэдэгчлэн “СОНИ” маань Ломбын Нямаа гуайн шавь. Хэнтийн “школа”-тай яруу найрагч. Алдарт 90-ээд оны Б.Галсансүх, Б.Одгэрэл, Б.Энхжаргал тэргүүтэй нөхдүүдийн араас шил даран гарч ирсэн Г.Сонинбаяр, Б.Занданхүү нарын олон сайн яруу найрагчид цөм Л.Нямаа гуайн дугуйлангаас гарсан найрагчид байдаг юм. Эдгээр нэрсийг өнгөц хархад утга зохиолын хүрээнд “модерн” хэмээгч шинэ уур амьсгалыг тээн авч ирэгсэдийн нилээдгүй нэрс хөврөнө. Утга зохиолын хүрээнийхэн болоод Хэнтийн “школа”-ынхан өөрсдөө ч үүнийгээ мэдэрчихсэн тодорхой асуудал.
Мунхаг миний бодлоор яруу найраг гэдэг зүрх сэтгэл болоод оюун ухаанаас ургаж ундарсан сэрэл мэдрэмжийн цогц “бичлэг” бөгөөд энэ бүгдийг илэрхийлэн гэдэг хүн бүр харилцан адилгүй агаад ямагт шинэ сэргэг байдаг гэж би итгэдэг нэгэн. Манай Сони тэгж ч ойлгогдохоор гайхамшигтай энгийн хэрнээ гүн ухаанлаг, эртний домог зүй болоод шинжлэх ухаанлаг сэтгэлгээтэй шүлгүүд тэрлэдэг билээ...
Одоогоос хэдэн жилийн өмнө “Болор цом”-ын тайзан дээрээс гэгээрэхүйн тухай болоод шамбалын орны тухай шүлэг уншиж байсныг нь би мэдэх юм. Нижигнэсэн алга ташилт горьдоогүй түүнийх шиг сайн шүлэгтэй олон хүн тэгсхийгээд унадаг хойно доо. Манай хүний нэр шилдэг 16-гийн дунд байнга л дуулдах хэдий ч хоёрын даваанаас гурван жил дараалан хасагдчихаад байгаа эр. За ингээд олон үг нуршилгүй ажил мэргэжилтэйгээ нягт холбоотой нэр бүхий Сони-гийн 2007 онд хэвлүүлсэн “Бодын сар” шүлгийн түүвэрт орсон шүлэгтэй та бүхнийг танилцуулж байна.

Ганболдын Сонинбаяр
- Яруу найрагч, сэтгүүлч
- Монголын зохиолчдын эвлэл, Монголын сэтгүүлчдийн эвлэлийн гишүүн.
- Хэнтий аймгийн төв Өндөрхаан хотод төрсөн.
- Дорнод аймгийн Баян-Уул сумын 10 жилийн сургуулийг төгссөн.
- Утга зохиолын дээд сургуулийг Утга зохиолын ажилтан, сэтгүүлч мэргэжилээр дүүргсэн.
- Нийслэлийн “Улаанбаатар” радио, “Улаанбаатар таймс”, “Хонгорзул”, “Алаг хорвоо”, “Ардын төр” зэрэг сонин хэвлэлийн байгууллагад албаны дарга, хариуцлагатай нарийн бичгийн дарга, ерөнхий эрхлэгчээр ажиллаж байсан.
- Одоо өдөр тутмын “Үндэсний шуудан” сонинд сэтгүүлчээр ажиллаж байна.
- Монголын зохиолчдын эвлэлээс 2002 онд зарласан анхны номын уралдаанд “Сар харанхуй” ном нь шалгарч хэвлэгдсэн.
- 2007 онд “Бодлын сар” шүлгийн түүврээ хэвлүүлсэн.
- Түүний шүлгүүд Монголын Соёл, яруу найргийн академиас эрхлэн хэвлэсэн Монгол, Японы яруу найрагчдын антологид багтжээ.
Хувийн блог хаяг:
http://bodliin-sar.blog.banjig.net/

***

Хавар чинийх, дурлал чинийх
Хачин гунигтай нүдийг чинь яана...
Хагацал чинийх, хардалт чинийх
Халгам, дөлөм уруулыг чинь яана...
Тэврэлт чинийх, энхрийлэл чинийх
Тэсэхийн аргагүй сэтгэлийн чинь яана...
Тэр минийх, чи минийх
Тэвчээр алдсан зүрхээ яана...

2002.04.03

***

Хайр дурлал эндээс эхэлсэн
Харамсах юмгүй, энд л төгссөн
Хардалт, гоморхол, үзэн ядалт
Хамаг бүхнийг
Хаалган цаанаа
Хааж цоожилсон.
Цоргин ширтэх
Цонхны нь цаанаас
Цовоо дуу сонсогдохоо больжээ
Цочин ниссэн ганц шувуу
Цучил мэт хааш цойлно...
Эртний байшинд орхигдсон малгайнд
Энэ шувуу үүрлээ биз ээ.
Эзэнгүй, хуучин байшин
Эль хуль, жихүүцэм
Дээврийнх нь хонгилд дурласан хос
Цуцатлаа үнсэлцэж байгаагүй юм шиг...
Бүхнийг мартсан энэ оромж
Бүрх малгайтай өвгөн хүн шиг...

2002.04.03

***

Свеча горела...
Лаа урссаар.., лаа урссаар... хэмээн
Цаасан дээр
Лавтайяа түмэнтээ бичээд
Надад дурсгасан!..
Тэр олон лааг
Үлээж би зүрхлээгүй
Тийм олон лаа
Үргэлж ассаар байдаг...

2002.07.14-15

***

“Хайр дурлалын минь ертөнц дэх
Цагийн зүү зогсчихсон!..”
... Хамгийн сүүлд
Хавар байсан
Богино зүү нь
Үдшийг заасан.
... Яг ингээд зогчихсон цагаа
Ямагт би цээжиндээ хадгалдаг!

2002.12.27
/01 цаг 27 мин/

***

Миний хязгаар
“Тэнд хүрэхэд
Тэнгэр хоосон”
Тэнгэрийн хаяа хүрэх зам аль вэ?
Тэнд миний хүсэл оршдог
Хүсэл минь ямархан өнгөтэйг
Хүрэхээс нааш мэдэх аргагүй!
Тийм л холийг би зорих дуртай
Тэвчээр минь барагдавч зөвхөн тэмүүлэх!
Зам бүхэн тэнгэрийн хаяа хүрнэ
Заяа тавилан түүнээс өөр
Зоримог хүслийнхээ хаа нэгтээ
Зогссон газар минь ертөнцийн хязгаар!

2003.01.23

***

Хуримын цагаан өмсгөл
Хайр дурлалд зохихгүй
Хундага дарсны даруулга
Илд ч байж ч мэднэ
Гивлүүр, бээлий хэнд ч хэрэггүй
Гил хархан үс үнэтэй
Дундад зууныхан хананы цаана
Амьдарч байгааг
Дуулдах төдий шивнэх бүсгүй
Царай нь тод, харц нь гэгээн
Царс модны сүүдэрт тэврүүлжээ...
Өнөөдөр хорьдугаар зуун биш
Есдүгээр сар!
Өнөөх бүсгүй өмнө минь байнам
Шөнө дунд, ер бусын
Гар дахь бөгжөө харанхуйд шиднэм!
Дөрвөн сар
Намрын эхэн...

2003.09.05

***

Намар болохоос өмнө
Нар буцахаас өмнө
Өдөр шөнө тэнцсэн хойно...
Хайрлах шалтгаан үгүй
Хайрлахгүй байх шалтгаан үгүй
Зүүд уртсаар, бодол богиносоод
Зүс царай чинь бороо болжээ
Үүр шөнийн заагаар
Урт шар хүмүүн болон одох
Өөр төрх, өөр дүр
Өрхний завсраар гэрэл үзэгдмүү!

2003.10.24

***

Амталмаар байна уу?
Дарсыг,уруулыг…
Аль хэдийнэ би
Чихэрт дургүй болсон
Хатууг,гашууныг мэдрэх сайхан
Харь,хохь миний дурлал…
…Хаа нэгтээ гээгдсэн үнсэлт
Хачин амтгүй байсанд гайхдаг
Харцаа буруулж,нүүрээ буруулж….
Хайраа бас…
Хамтдаа мэдрээгүй энэ орчныг
Хайрламаар,таатай байна.
Тэмүүлэн дурлахыг хүснэ үү?
Тэнэглэл,бардамналыг бас…
Дарсыг, нулимсыг
Амсах уу?

2002.03.28

***

Хуримын цагаан өмсгөл
Хайр дурлалд зохихгүй
Хундага дарсны даруулга
Илд байж ч мэднэ
Гивлүүр, бээлий хэнд ч хэрэггүй
Гил хархан үс үнэтэй
Дундад зууныхан хананы цаана
Амьдарч байгааг
Дуулдах төдий шивнэх бүсгүй
Царай нь тод, харц нь гэгээн
Царс модны сүүдэрт тэврүүлжээ…
Өнөөдөр хорьдугаар зуун биш
Есдүгээр сар!
Өнөөх бүсгүй өмнө минь байнам
Шөнө дунд,ер бусын
Гар дахь бөгжөө харанхуйд шиднэм!
Дөрвөн сар
Намрын эхэн…

2003.09.05

2010-09-24T01:04:00.001-07:00

Алтан гартай бурхан ухаантай уран бүтээлчийг нэрлээд аль гэвэл би уран барималч Дарьзавын Түвдэндорж ахыг нэрлэнэ. Д.Түвдэндорж ах маань Польш улсын урлагийн сургууль төгссөн ба одоо хүртэл Польш улсад уран бүтээлээ туурвиж байгаа. Ази болоод Европын улсуудад зохиогддог үзэсгэлэн уралдаанд тогтмол оролцохын ялдам Монголдоо зохиогддог үзэсгэлэнд байнга оролцдог нэгэн. Дэлхийн шилдэг бүтээлийн катологид бүтээл нь бүртгэгдсэн гэхээр хэр зэргийн уран бүтээлч вэ гэдгийг нь хэлээд өгнөө. Дан ганц уран бүтээл туурвихаас гадна Польшийн урлагийн их сургуультай монголынхоо залуу уран бүтээлчдийг холбох талаас ихээхэн чармайлт гаргаж буй Польш нутаг дахь Дэнзэн Норгой билээ. За ингээд Түвдээ ахын бүтээлтэй тухлан сууж шимтэн сонирхоно уу...

Name: Tuvdendorj Darizav
Date of Birth: 13.DEC.1962
Native of Place: Mongolia
Career and an exhibition history:

1982 College of Fine Art's in Ulaanbaatar Mongolia
2000 MD,Academy of Fine Art's in Gdansk Poland
2005 Member of Union of Mongolian Artist's
1982-1996 Annual exhibition's of Young Artist's
2002 solo exhibition Gdynia Poland
2002,2004 International Contemporary Art Festival ,Khara-Korum,Ulaanbaatar,Mongolia
2004 Ethnocol Festival ,Sopot ,Poland
2005 'Co-operation organizer' exhibition Ulaanbaatar inVarsovia,Varsovia in Ulaanbaatar,Mongolia,Poland
2006 'Land Art'group exhibition Ulaanbaatar.Mongolia
2007 'DUDS-82' group exhibition Ulaanbaatar,Mongolia
2002-2007 'The Best Artwork's of Year' UMA ART gallery,Ulaanbaatar
2007 Toyamura International Sculpture Biennale
2008 9th Oita Asian Sculpture Exhibition
2007 UMA prize The Best artwork

"БНМАУ үргэлжилсээр..."

"Зохиомж..." poliyestor

"сүх, сүхдэх, сүхдэлцэх, сүхдүүлэх..."

"Зүүд"

"Цагийн эзэн - 1"

"Дөрвөн бэрх"

"Нүүдэлчдийн тогоо - 1"

"Хувьсал"

2010-09-02T06:18:00.000-07:00

Монголын Зохиолчдын Эвлэлийн нэрэмжит шагналт яруу найрагч Г.Сүхзоригийн зарим шүлгийг өөрийнх нь дуу хоолойгоор хүргэж бай...

2010-07-01T06:11:00.000-07:00

Өнгөрөгч 2010 оны 06-р сарын 24-ний өдөр БНСУ-ын Тэгү хотод Олон Улсын Хөгжмийн Зохиолчдын наадам болж өнгөрлөө.
Америк, Солонгос, Хятад, Японы 10 гаруй хөгжмийн зохиолчид оролцсон энэхүү наадамд Монгол Улсыг төлөөлөн анх удаа хөгжмийн зохиолч Пүрэвдоржийн ГАНБАТ "Dream буюу Зүүд" зохиомжоороо амжилттай оролцлоо.
Солонгос Улсын Урлагийн Их Сургуулийн магистрантур П.Ганбат маань орчин үеийн мэргэжлийн хөгжмийн зохиомжоор уран бүтээлээ амжилттай туурвиж явнаа. Түүний уран бүтээлээс та бүхэнд сонирхуулж байна.

Ганбатын хувийн блог хаяг ану: http://ganbatmuz.blogspot.com/

2010-06-14T03:40:00.001-07:00

Хятадын соёлын стратеги ба Монгол улс

Нангиадын ертөнцөд хэзээнээс нааш “Соёл” хэмээх ойлголт агуулгын болоод хэлбэр талаасаа нөлөөлөх нөлөө, жин, үнэ цэнээрээ гойд өвөрмөц бөгөөд бидний төдийгүй хятад бус бүхий л үндэстэн ази, америк, европ хүмүүсийн “соёл” хэмээх ухагдахуунаас төсөөлж ч байгаагүй том ойлголт байсан, байсаар ч ирсэн, байсаар ч байх бололтой. Учир юу гэвэл Хятадын соёл гэдэг энэ улсын бүхэл бүтэн таван мянган жилийн түүхийг өнөө цагт дамжуулах цорын ганц өв сан бөгөөд түүнийг эзэмшигч нь түүхээ залгамжлагч мөн гэдгээ илтгэж байдагт оршиж байна.
Улирч одсон олон мянган жилийн туршид Хятадын үе үеийн хаад түүх, соёлын өв сангаа цусан зам татуулаад ч болсон хурааж хадгалсаар ирсний учир ч энд байна.
Хятадын өв соёлын цөмийг багтаасан “qu tang” буюу хаадын музей нь тус улсын асар үнэ цэнт соёлыг гадаад дотоодод сурталчилдаг улсын чухал объект бөгөөтөл өнөө цагт Бээжин, Тайпэй хоёр газарт нэгэн адилхан “qu tang” зэрэгцэн оршиж буй юм. Энэ нь хөнгөхнөөр бодвол Хятад, Тайваньд байдаг музей төдий л хэрэг.
Харин Хятадын Засгийн газрын хувьд хоёр “qu tang”-ын ховорхон орон зай нь Хятад орныг 2 хуваасан ХКН болон Гоминданы намын дотоод тэмцэл хараахан дуусаагүй байгаа гэдгийн баталгаа юм. Хоёр хуваагдсан эл музейн хувь заяа багагүй ээдрээтэй зам туулсан байдаг. Чин улсын эзэн хааны коллекци болох qu tang нь 1911 оны цагаагчин гахай жилийн хувьсгалаар Дундад улсад хадгалагдах болж улмаар шинэ Хятад улсын хаадын музей болсон билээ. Гэвч Хятад Японы дайны үймээн самуунаар урт удаан хугацааны турш ийш тийш ачигдах болжээ.
1933 онд 13 мянган хайрцаг түүх соёлын дурсгалт зүйлсийг галт тэргээр Шанхай руу ачсанаас хойш Хунань, Сычуань мужуудад байж байгаад 1947 онд Нанжинд иржээ. Улмаар цаг төрийн үймээн самуунаас болоод 3 мянган хайрцаг эд өлгийн зүйлс усан онгоцоор тээвэрлэгдэн Тайваны аралд ирсэн байдаг. Үүнээс хойш эх газрын шинэ Хятад улс Бээжинд “qu tang”-ыг дахин цогцлоосон удаатай. Тайваньд 1965 онд Тайпэй хотод гоёмсог өргөөнөө цэгцлэн байгуулжээ.
Гэтэл 60 жил салангид байсан 2 “qu tang” өнгөрсөн жил “уулзах” улс төрийн түүхэн том алхам хийлээ. Бээжингээс Чин Улсын 5 дугаар хаантай холбоотой 30 гаруй үзмэрийг нийлүүлсэн нийтдээ 246 үзмэр бүхий асар том үзэсгэлэнг нээсэн байна.
Нээлтийн ёслол дээр албаны хүн баяр хүргэж үг хэлэхдээ “Энэхүү 2 qu tang-д үндэс нэгтэйн хүчирхэг хүч буй. Хятад, Тайваны ард түмэн хүйн холбоотойн дээр харилцан бие биенээ нөхөх чанарыг эндээс харж болно” гэж онцолжээ. Үүнээс харахад Хятадууд Тайваны “соёлын нэгдэл”-ийг бодит нэгдлээс нь түрүүлж биежүүлэх томоохон алхам хийж байгаа нь энэ юм.
Ерөөс Хятад улс Тайваныг хэчнээн нэгтгэе гэж хүсэмжлэвч ардчилсан Тайвань улсын ард иргэдийн санаа бодлыг эргүүлэх нь амар хялбар биш тул хүчээр нэгтгэх санаархал дээр л тулж очих билээ. Гэвч үүнээс өөрөөр мэргэн арга бас бий юм.
ХКН-ын удирдагч Ху жин Тао 2008 оны сүүлээр Тайваны талаар баримтлах 6 зүйлт улс төрийн бодлогоо илэрхийлсний нэг нь соёлын харилцааг хөгжүүлэх асуудал байлаа. Тэрээр “Соёлын бүхий л төрлөөр харилцаагаа урагшлуулах нь хятад үндэстний агуу их хүсэл мөрөөдлийг хамтад нь биелүүлэх оюун санааны хүч болох учиртай ” гэж тодорхой өгүүлжээ.
Хятад, Тайваны соёлын харилцаа энэхүү үзэсгэлэнгээс гадна 2005 оноос улс төрийн намуудын форумаар соёлын асуудлыг гол сэдэв байлгахаар тохиролцсон явдал юм. Мөн Хятад, Тайваны кино одууд зэрэгцэж суугаад Хятадын соёлын нэгдмэл чанарыг хөндөж ярих болов. 2 улсад хэрэглэгдэж байгаа ханз үсгийн хялбаршуулсан, эс хялбаршуулан ондоошсон бичлэгийг ижилсүүлэх асуудал мөн хөндөгдөж “2 орны соёлын харицлааг бүхий л талаар эрчимжүүлж, хятадын соёлыг харилцан уламжилж хөгжүүлэх” бодлогоо тодорхойлжээ. Тайваныг нэгтгэх Хятадын бодлого маш чинжүү бөгөөд уран юм.
Хятадын өмнөд хэсгийн олон үндэстэн ястан оршин суудаг, ялангуяа тайваньчуудтай угсаа гарвал нэг хүмүүс олноор амьдардаг Фуцзянь мужид Тайваньтай соёлын аж үйлдвэрлэлийн үзэсгэлэн зохион байгуулсан нь “Фуцзяньтай Тайвань угсаа гарвал нэг” гэдгийг илэрхийлсэн санаа бизээ.
Эртний Хятадын “цус уснаас илүү өтгөн” хэмээх цэцэн үг буй. “Хятад цус” дээр суурилсан хятадын соёлын стратеги манай улсад ч хүчтэй байгааг хэлэх нь зөв байх.
Монголын соёлын өвийг дэлхийн өвд Хятад улс өөрийн нэр дээр бүртгүүлэхээр их ажил өрнүүлж байгаа нь зүгээр нэг тохиолдлын, санамсаргүй хэрэг бус БНХАУ-ын улс төрийн бодлогын цөм стратеги мөн. Язгуурынхаа бодлогоо л баримталж буй хэрэг.
Ерөөс эрт цагаас хятадууд монголыг хойт зүгийн зэрлэгүүд гэсэн дорд утгатай ханз үсгээр оноон тэмдэглэж ирсэн байдаг. Энэ нь хятадыг иргэншилт улс гэж, бусад хавь ойрын харь үндэстэнг харанхуй, бүдүүлэг, зэрлэгт багтааж байж өөрсдийгөө соёлтой хэмээн баталж ирсэн. Энэ тухай японы алдарт зохиолч Шиба Рёотаро бүтээлдээ олонтоо тэмдэглэж ирснийг миний бие орчуулан уншигчдад хүргэж байсан билээ.
Одоо хүртэл БНХАУ Монгол Улсыг “menggu” хэмээх дуудлага бүхий ханз үсгээр оноон тэмдэглэж буй. “meng” гэдэг нь оюун ухаан дутмаг, нээгдээгүй бүдүүлэг харанхуй гэсэн утгатай, “gu” гэдэг нь өвгөрч хуучирсан өнө эртний гэсэн агуулгатай.
Энэ нэрийг Юан улсын үеэс хэрэглэж эхлэн Чин улсын үеэс албан ёсны нэр болсон бөгөөд эл доромж утга бүхий нэрийг эелдэгхэнээр эсэргүүцэх Монгол хүн, дипломат аргаар ч болов эсэргүүцлээ илэрхийлэх төр засаг үгүй тул өнөө цаг үед хүртэл “menggu” хэмээн нэрийдсээр байна. Төр засгийн төлөөлөгчид маань “Menggu улсын төр засгийн төлөөлөгчид тавтай морил” гэсэн бичвэрийн дор хятад ахан дүүстэйгээ гар барин мэндчилнэ.
Хоёр монгол хүн бие биенээ мангуу гэж дуудахыг хараад миний бие яс хавтайж явдаг билээ.
“Монголчууд хэзээнээсээ ханз үсгийг үл тоомсорлодог, бас тайлбар төдий ч атугай татгалзах байдал гаргадаггүй тул энэ нэрийг ихэд эсэргүүцэж буй тухай миний бие сонссон удаа үгүй” гэж Шиба Рёотаро “Монгол таталбар” өгүүллэгтээ бичсэн нь бий.
Нөгөө талаар манай эрхтэн дархтнууд Төрийн өмнөөс гэрээнд гарын үсэг зурахдаа ханз үсгийн ил хийгээд далд утга чанарыг сайтар судласан, өөрөө мэддэггүй гэхэд өрөөлөөр чанд судлуулсан л байдаг байгаа даа. Кинон дээр гардаг Богд шиг би чинь юун дээр зурчихав даа гээд сууж байдаг юм биш биз…
Соёлоор дамжуулж “цаад” улсынхаа ард иргэдийн оюун санааг угаах арга эртний Ромоос эхлээд одоо ч хүчтэй хэвээр.
Америкчууд холливуудын соёлоор дамжуулж өөрсдийн Life style-аар бидний сэтгэл зүрхийг түрэмхийлж, америкчуудын амьдралын хэв маягийг алхам тутамд зөвтгөх, францчууд дэлхийд гайхагддаг соёл, иргэншилтэй улс гэдгээ франц хоол, франц хэл, соёлоор дамжуулан түрж, англичууд олон улсын хамтын нөхөрлөлийн бүхий л байгууллагаар дамжуулан англи хэл, соёлоо сурталчилж байна. Манай телевизийн бүхий л сувгаар Солонгосын өшөө хонзонгийн дуурь өглөөнөөс орой хүртэл үргэлжилнэ. Энэ бүхнээс харахад соёл хэмээх ойлголт ухагдахуун хэдэн дуучин хүүхэн, зураач хархүү, яруу найрагчид зэрэг билэг танхайтны асуудал төдий бус, улс орны улс төрийн стратеги, “хар хайрцаг”-ны бодлого, үндэсний аюулгүй байдал, цаашлаад оршин тогтнохуйн асуудал билээ.
Өвөр Монголын Одон телевизийг асаахуй халх аялгаар гингэнүүлэн дуулж, Сэвжид гуайн дэглэсэн бүжгийг бүжиж, эгээл Норовбанзад гуайн танил дотно хоолой цангинах шиг болно. Тэр байтугай цэвэрхэн халх аялгаар ярихыг хичээж буй хүн олонтоо үзэгдэнэ. Энэ даяаршил мөн үү.
Өвөр монголчуудын дуу хуур бүжиг наадмын хувцас, хэрэглэл манай дуу бүжгийн чуулгынхнаас ер дордох юм алга байна. Хэдхэн жилийн өмнө ихээхэн ялгаатай байлаа.
Хөх хотод сүндэрлэх Чингис хааны маань сүрлэг хөшөө дурсгал сэлтийг харсан гадаадын жуулчид монгол үндэстний язгуурын голомт энэ байна гэж ойлгох жишээтэй.
Ийнхүү БНХАУ-ын соёлын бодлого, стратеги эдийн засгийн бодлогоосоо ч илүү уран, тодорхой, ойлгомжтой бас хүчирхэг байна. Их далайд цайран харагдах хүчирхэг хөлөг онгоц мэт хүрэх газар, хийх ажил нь тодорхой, харин манай улсын соёлын бодлого далайд шидсэн зомгол хаашаа ч хамаагүй хөвөх мэт хөөрхийлөлтэй, гашуун ч гэсэн үнэн.
Өөрсдийн өв соёлоо Монгол Улсын нэр дээр бүртгүүлэх ажил хуучнаа бодвол ахицтай байгаа нь сайн хэрэг гэхдээ л соёлын хувьд бид хуучин ойлголтоосоо салж, Оюутолгой Таван толгойгоос илүү монголчууд бидний хэн ч халдашгүй дархан өмч гэдгийг ухаарч, халдсан хойно нь бархирч гүйх бус халдахаас нь өмнө зорилготой, бодлоготой ажиллахгүй бол эхлээд соёлыг нь, дараа нь аяндаа … гэсэн улс төрийн холыг харсан бодлогын золиос болоод үлдэх вий.

Очирхүүгийн Жаргалсайхан

Мэдээллийн эх сурвалж: http://sonin.mn/

2010-06-13T20:08:00.000-07:00

Translated by Dashdavaa.G

Following my inner FEELING…

In the evening
I did mistake the creak of snow under feet
For sounds of leaves
Unable to distinguish whining of rutting cat
From child weeping
Suspicious and cautious…

A sound of a man trying to burry his conscience
Surely possessed by his MURDERER’S feeling
No other sound than panting breath…
My “HUMAN CONSCIENCE” got cased and stiffened
I buried it under packed snow in remote end of long bended streets.
Hiding behind raised collar of jacket my real manner
I returned home and slept at peace.

I got rid of
MURDERER’S FEELING
And HUMAN MANNER
Hindrance to contented life.

I waked up in early morning
From crying of a child in the street.
WHOSE CHILD IN CHILLY MORNING…
WHY…?
WHAT HAPPENED…?
No matter for me
I did yesterday burry my human conscience
Like gods…

13.03.2010 Seoul

Эрээ цээргүй ятгах дотоод СЭТГЭЛЭЭ дагаад...

Хөлийн дор хяхтнах цасны чимээг
Навчисын дуутай андуурах үдэш
Ороо нь орсон муурын гийнах дуу
Хүүхдийн уйлиан алин болохыг ялган салгаж үл дийлээд
Сэжиглэнгүй, болгоомжлонгуй...
Яриан байхгүй өөрийнхөө АЛУУРЧИН сэтгэлийн ятгалганд автаад
Хүн чанараа сэмхэн оршуулах гэж зүтгэх
хөлийн чимээ, цахирдан амьсгаадах амьсгалын
чимээнээс өөр аниргүй...
Мөрлөсөн хайрцаганд “ХҮН ЧАНАР” минь хөрж хөшчихөж
Урт тахир гудамжнуудын төгсгөлд олны хөлөөс зайдуухан хөр цасан дор булав.
Босгосон хүрэмний захаар үнэн төрхөө нуусаар
Гэртээ хариад сэтгэл амгалан нойрсов.
АЛУУРЧИН СЭТГЭЛ
Элбэг хангалуун амьдралд садаа бологч
ХҮН ЧАНАР-ыг үгүй хийчихлээ.
Өглөө эрт гудамжинд уйлах хүүхдийн дуунаар сэрэв.
ЗЭВЭРГЭН ӨГЛӨӨГҮҮР ХЭНИЙ ХҮҮХЭД...?
ЯАГААД...?
ЮУ БОЛООД...?
За надад хамаагүй асуудал
Мартсанаас хүн чанараа өчигдөр
бурхадын адил оршуулчихсан юм чинь...

2010.03.13 Сөүл хот

2010-05-15T08:03:00.000-07:00

Хүсэл мөрөөдөл минь
Хурууны өндгөнд имрэгдсээр
мөлийсөн эрхи шиг
Эрхиний бөөр шиг
Зүрх сэтгэл, хувь тавилан минь
Он жилийн нугачаанд элэгдсээр
гөлийсөн зоос шиг
Зоосны хоёр тал шиг
Оюун ухаан, бодол минь
Урсгал голд хэвтсээр
мөлийсөн чулуу шиг
Чулууны гадаргуу шиг
Зөн совин минь
Шөнөжин орсон борооны дараах
цэлмэг тэнгэр шиг
Тунгалаг агаар шиг
Ариун...
...Тосон ирэх он жилүүдийн салхийг
зүсэн тэмүүлэгч
Улам тунгалагшин нягтарах
Бядан явагч - Хүмүүн

2010.03.13 –нд Сөүл хот

Ойрдоо үзэг цаас /компьюторын ард суулгүй/ нийлүүлэлгүй удлаа. Хаврын уринд хүрзтэй нөхөрлөөд өөрөө өөртөө цаг илүүчилж завдалгүй нойронд автсаар хоног өдрүүдийг барж байна даа. Нөгөө Монгол кинонд гардагчлан уушийн газар халмагдуухан “ЦАГТАА БИ ТА НАРЫН ДЭЭГҮҮР ДАЛАЙН ТӨВШИНӨӨС 1500 МЕТРТ НИСЧ ЯВЛАА. БИ АРДЫН АРМИЙН НИСЭХ ХҮЧНИЙ АНГИЙН СӨНӨӨГЧ ОНГОЦНЫ НИСГЭГЧ БАЙЛАА...” гэдэг шиг л юм болж байна даа.
Заримдаа бодогддог юмаа. “Ингэж хоёрын хооронд бичигч байснаас бүүр больёо...” гэж тэглээ гээд юу ч өөрчлөгдөхгүй л юм чинь дээ. Монголын их утга зохиол над мэтийн шалдан бацаанаар дутна гэх биш, аль эсвэл ямар Янжаа эгчид тунирхаж байгаа биш, хэн ч хүчлээгүй хэн ч гуйгаагүй байхад дур зоргоороо бичиж эхлэсэн 16 насаа буруутгалтай биш. Яалтай ч эд билээ дээ.
Гэхдээ л би өөрийгөө хөгтэй хүн гэж боддог. Тэгж ч амьдардаг нэгэн. Тиймдээ ч сэтгэл зүрхнийхээ үг, уураг тархиныхаа төсөөлөл, хаанаас надад ирдэг нь мэдэгдэхгүй хачин мэдрэмжүүдээ цаасан дээр буулгахгүй байснаараа би өөрөө өөрийгөө л булшилж байна гэдгээ мэдэрсэн.
Ямартаа ч Сүхзориг миний бие бичсээр байгаа...

........ Модод .......

2010-04-12T04:57:00.000-07:00

Хэн ч биш байхын амтыг
Ихэмсэг моддыг ширтэх тусам мэдэрнэ.
Хэзээ ч хүрэмгүй амгаланг олоод
Огторгуйг анирдагч тэд
Чин үнэндээ
Огт өөр, мэт санагдана.

Харах тусам догдлон гэрэлтэх мэт
Харах тусам цууран гуних мэт
Хачин нууцлаг модод
Хуучиршгүй гэгээн совин минь ...
Хэлийг нь ойлгох гэж
Өдөржин чагнан суудаг
Хэзээ ч уйдамгүй гижиг минь ...

2010-03-24T08:56:00.000-07:00

“Охиндоо” энэ миний “Бүгд над шиг хийсвэр” номонд минь орсон шүлэг.
Өнгөрсөн жил БНСУ-д зохиогдсон DELPHIC - 2009 гурав дахь наадмын яруу найргийн төрлөөр “LURA AWARDS” шагнал авсан шүлэг маань. Монгол хүн монгол яруу найрагч гэдэг утгаараа бахархаж явдагын учир би энэхүү шүлгээ төрөлх монгол бичгээрээ урламаар санагдсан юм. Ингээд МУСТА зураач Э.Цолмонбатын урласнаар оруулав.

Translated by Dashdavaa.G

To my daughter
“This is my native land
Beautiful country Mongolia”
By Natsagdorj.D

My daughter

“This is my native land
Beautiful country Mongolia”
My rural area
Has blue sky
Like your unlined dress
Under it Mountains covered by eternal snow
Look like ice cream
Those mountains
Like ice creams
Are majestic among mist
Like among smoke
From mountains stream swift rivers
Along banks of swift rivers
Fly dragonflies, crane flies
Lead by butterflies
There graze sheep and goats
Much bigger than bear club
My daughter plays with
There graze horses, camels and cattle
Like in illustrated books of my daughter
There grasses and flowers
Cover steppe like carpets
My happy daughter
“This is my native land
Beautiful country Mongolia”
2006.

나의 딸에게
“이곶이 나의 고향
아름다운 나라 몽골이란다
나의 전원에는”
나차그도르즈 다시도르징...

니의 딸아

“이곶이 나의 고향
아름다운 나라 몽골이란다
나의 전원에는”
너의 주름이 잡히지 않은 옷처럼
푸른 하늘이 있단다
그 하늘의 밑에는
아이스크림 같은 만년설이 있지
그 산들은
아이스크림 처럼 보이는 산들은
연기 같은 안개 속에서
장엄하게 서 있다
산에서는 강물이 빠르게 흐른다
빠른 강물의 둑에는
나비가 이끄는
잠자리와 학들이 날고
양과 염소가 풀을 뜯지
곰들의 무리보다 훨씬 큰
나의 딸을 그녀의 그림책에서 처럼
그곳에서 풀을 뜯는
말과, 낙타와, 가축들과 뛰놀고
그곳엔 꽃과 풀들이
대초원을 융단처럼 뒤덮는단다
나의 행복한 딸아
“이곳이 나의 고향
아름다운 나라 몽골이란다 ”

2006 년

“Энэ бол миний төрсөн нутаг
Монголын сайхан орон”
Д.Нацагдорж

ОХИНДОО
Охин минь
“Энэ бол миний төрсөн нутаг
Монголын сайхан орон”
Миний хөдөө нутаг
Чиний даашинз мэт
Хөв хөх тэнгэртэй
Түүний дор
Мөхөөлдөс лугаа
Мөнх цаст уулс байдаг
Тэр мөхөөлдөстэй төстэй
Уулс нь утаа шиг
мананд умбаад сүрлэг
Уулнаас ширүүн урсгалт гол урсаад
Ширүүн урсгалт голын эргээр
Ханын цаасан дээрх хээ мэт
Эрвээхэй тэргүүтэй соно, тэмээлзгэнэс нисэлддэг юм.
Миний охины тоглодог
Бамбаруушнаас хамаагүй том
Хонь ямаа бэлчиж
Миний охины зурагтай номон дээрх
Адуу тэмээ үхэр бэлчдэг
Тэнд өвс ногоо, цэцэгс
Хивс шиг талыг бүрхээд
Хүмүүс дээр нь гэрээ бариад
Аз жаргалтай амьдардаг юм
Охин минь
“Энэ бол миний төрсөн нутаг
Монголын сайхан орон”
2006 он

2010-03-22T08:00:00.000-07:00

Эх нутагтаа буй уран бүтээлч найзууд минь “уран бүтээл өндөр үү?” хэмээн асуух юмаа. Зүрх сэтгэлээ аль эрт энэ яруу найрагт өгчихсөн хүн чинь бичээд л байхаас өөр яалтай ч билээ дээ. Бичиж байнаа, бичиж байна. Өөрийгөө эвдсэн өмнөхөөсөө үсрэнгүй нэг чамбай ном гаргах санаатай л явна. Ингээд миний бичил ертөнцөөр аялаж буй та бүгдэд “гэрийн даалгавараа” шалгуулъя. Бэх нь хатаж амжаагүй шүлэг...

Эрээ цээргүй ятгах дотоод СЭТГЭЛЭЭ дагаад...

Хөлийн дор хяхтнах цасны чимээг
Навчисын дуутай андуурах үдэш
Ороо нь орсон муурын гийнах дуу
Хүүхдийн уйлиан алин болохыг ялган салгаж үл дийлээд
Сэжиглэнгүй, болгоомжлонгуй...
Яриан байхгүй өөрийнхөө АЛУУРЧИН сэтгэлийн ятгалганд автаад
Хүн чанараа сэмхэн оршуулах гэж зүтгэх
хөлийн чимээ, цахирдан амьсгаадах амьсгалын
чимээнээс өөр аниргүй...
Мөрлөсөн хайрцаганд “ХҮН ЧАНАР” минь хөрж хөшчихөж
Урт тахир гудамжнуудын төгсгөлд олны хөлөөс зайдуухан хөр цасан дор булав.
Босгосон хүрэмний захаар үнэн төрхөө нуусаар
Гэртээ хариад сэтгэл амгалан нойрсов.
АЛУУРЧИН СЭТГЭЛ
Элбэг хангалуун амьдралд садаа бологч
ХҮН ЧАНАР-ыг үгүй хийчихлээ.
Өглөө эрт гудамжинд уйлах хүүхдийн дуунаар сэрэв.
ЗЭВЭРГЭН ӨГЛӨӨГҮҮР ХЭНИЙ ХҮҮХЭД...?
ЯАГААД...?
ЮУ БОЛООД...?
За надад хамаагүй асуудал
Мартсанаас хүн чанараа өчигдөр
бурхадын адил оршуулчихсан юм чинь...

2010.03.13 Сөүл хот

2010-03-12T11:35:00.000-08:00

Амьдрал санагдахгүй болсоор
Алгуурхан алсарсаар байх
Барааг нь ширтэхүй
Тэр суурингаас, ирсэнрүүгээ буцахад
Тээрмийн сэнс нь
Салхиндаа эргэсээр л ...

2010-03-12T02:14:00.000-08:00

.
.
.
.
ГАЛ ӨГӨӨЧ...

Богино хэмжээний ганц хүний монологи

Тайз засал:

Нилээдгүй хуучны тавилга бүхий эл хуль ганц өрөө байр. Тасалгаанд дүнсгэр бүүдгэр байдал ноёлох хэдий ч бүх зүйл нь эмх цэгцтэй. Өрөөгөөр нэг лаа, лааны суурь тараан байрлуулсан байх ба саяхан бяцхан цайллага болоод өнгөрснийг илтгэх тамхины ишээр дүүрсэн үнсний сав, тал шил архи, тамхи, шүдэнз, шилэн аяга бүхий бичгийн ширээ тасалгааны голд байна.

Өрөөнд 45 орчим насны хижээл эр орж ирнэ.
Тэгээд өрөөний булан дахь эртний пянз тоглуулагчид нэгэн пянз хийгээд ширээнд ирж сууна. Дан хөгжмийн гуниглангуй аяз өрөөгөөр намуухан эгшиглэнэ.

Залуу:
Бүгд явчихлаа. Сэтгэл зүрхэнд минь жаахан ч гэсэн баяр баясгалан авч ирсэн найзууд минь буцаагаад тэр дуулиан шуугиан, инээд хөөрөө аваад гэр гэрлүүгээ явчихлаа. Сэтгэл зүрх минь дахиад л хов хоосон...

- Хоосон хөндий ч гэлээ бүх юмс эмх цэгцтэй байх ёстой. Эмх цэгц.
- Тиймээ. Эмх цэгцтэй байхгүй бол ЭНЭ ОРЧЛОН юу болж хувирна гээч... Бодохоос ч аймаар.
- Энэ хөгжмийн байж байгааг ээ. Хуучирч дээ хуучирч. Надтай сүүлийн 30 жил хань болж байгаа энэ аялгуунаас би уйдаж амжаагүй л байна шүү дээ. Гэхдээ л энэ хөгжмийн аялгуунд сэтгэлийн хөг, бүлээн дулаан уур амьсгал дутаад л байдаг юм даа.

Уртаар санаа алдаад шүдэнзээ авч ширээн дээрх лааг асаана.

- Тийм шүү. Энд чи л намайг ойлгоно. Лаахан минь. Гол нь энд хайр хайрын тухай сэтгэл зүрхний угаас гардаг хамгийн нандин мэдрэмжийг илэрхийлэх мэдрэмж л дутсан санагдаад байгаа биз. Энэ аялгууг зохиосон хөгжмийн зохиолч нь тэр тоглож байгаа хөгжимчин нь ч тэр лав хайрлаж дурлаагүй үедээ энэ аялгууг тоглосон байх. Магадгүй хүн төрлөхтөн энэ хайрын тухай мэдрэмжээ аль ХХ зуунтайгаа хамт гээчихээ биз. /Тэгээд асаж буй лаагаа хоёр алгаараа энхрийлэн барьсаар /
- Миний хайрын тухай мэдрэмж маань их хуучины эдлэл бололтой. Анхны хайраа би тодхон санаж байна. Түүнийхээ нүүрний хэлбэр төрхийг би одоо ч санаж байна. Их амархан уйлчихдаг бүсгүй байж билээ. Түүний зүүн гар нь түлэнхийн сорвитой байсансан. Хажууд нь хамт байж дулаан бүлээн уур амьсгалыг нь мэдэрдэгсэн. Даанч удаан үргэлжлээгүй ээ. Хүмүүсийн ярьдагаар бүтэлгүй хайр. Яг чам шиг туранхай жижигхэн охин байж билээ. Одоо хаана юу хийж явдаг юм болдоо.

Уртаар санаа алдаад

- Жинхэнэ хайрыг насаараа л хайсан. Би бурхан байдагт огт итгэдэггүй хирнээ жинхэнэ хайр байдагт л итгэдэг. Ахархан амьдралдаа тэр хайрыг мэдэрчихээд л үхчихвэл харамсах зүйлгүй гэж боддогтоо л хайсан.
- Яагаад гэвэл миний цээжинд хангалттай байгаа хайрыг би хэн нэгний цээжинд байж л таараа гэж бодсондоо хайсан. Зөндөө л хайсан.
- Олон ч бүсгүйтэй учирсан. Олоогүй /гунигтайгаар санааширав/

Тэгээд залуу ширээнээс босч өнөөх хуучин пянз тоглуулагчийн дэргэдэх өөр нэгэн хэлбэртэй лааг асаана.

- Намайг хайрладаг бүсгүй байсан юмаа. Хацар хамар томтой. Барагдашгүй их хуял тачаал шигээ тарган биерхүү эмэгтэй. Тэрний энхрийлэл дүүрэн шөнүүд халамж одоо ч санаанд минь тодхон. Амьдарч болох байсан. Гэхдээ намайг сохор болхоор минь хайрласандаа бус миний “ЭЗЭН” байх гэж хүсдэгийг мөн сохор хүнтэй хэн ч насаараа хань болж амьдарахгүйг би ойлгосон. Насаараа надаас эгч байсан байх. Яг таг надад насаа хэлээгүй ч миний зөн совин “насаараа чамаас олон эгч” гэж дандаа чихэнд минь шивэгнэдэг байсан. Би ганцаардахын эрх чөлөөгөө хүссэн. ЭРХ ЧӨЛӨӨ. Магадгүй харанхуйд ганцаардах энэ ЭРХ ЧӨЛӨӨ.

- Лаа минь чи харанхуйд л гэрэл гэгээ бэлэглэх гэж асаад байдаг гэж чи бодно уу?

Залуу өөрөө өөртөө

- Үгүй дээ үгүй
- Чи андуурч, том андуурч.
- Харанхуй ч өөрөө гэрэл гэгээтэй байдгийг чи мэдэхгүй л дээ.
- Тэгээд ч хүмүүс харанхуйд амархан дасчихдаг юм шүү дээ.
- Би чамаас дулаан бүлээн уур амьсгалыг мэдэрдэг. Гарт минь мэдрэгддэг юм. Тэгээд сэтгэл зүрхийг минь нэгэн цагт татаж байсан бүсгүйчүүдээ дурсдаг юм.

Залуу

- Пянз тоглуулагчийн тэндээс урагш очиж аяга тавагны тавиурын дэргэд тавьсан лааг асаана. Асаахын өмнө лаагаа гараараа барьж илбэн үзнэ.
- Миний бүх юмс эмх цэгцтэй байх ёстой. Замбараагүй байна гэдэг мөхөхийн шалтаг...
- Тийм ээ. Санаж байна. Өндөр гуалигхан хөөрхөн охин. Миний хайр. Намайг ойлгохын дээдээр ойлгож чадах ганц хувь бүсгүй. Үзэсгэлэн гоо гэж жинхэнэ түүнд л заяасан гэдэгт би итгэдэг. Ариухан дагшин охин. Даанч бидэн хоёрыг гэрийнхэн нь холдуулсан. Арга ч үгүй биз. Хоёр сохор хүн яаж ч амьдрах юм билээ. Дэндүү гоо үзэсгэлэнт ариухан охин. Нандинэрдэнэ минь.

Залуу ширээнд буцаж суугаад. Ширхэг тамхи авч асаагаад уртаар нэг сорно.

- Та нар харж байна уу? Энэ утааг. Хүүхэд мэт томоогүйгээр инээмсэглэнэ.
- Би юм болгоныг төсөөлөх дуртай. Тамхины утаа их сонин эд байдаг байх. Гарт тэмтрэгдэхгүй. Их амархан хөрчихдөг халуун утаа. Гарыг минь төөнөхгүй хэрнээ хардаггүй нүдийг маань хорсгодог. Сонин утаа.
- Энэ утаа дээшээгээ хөөрөөд л өрөөний минь таазанд бөөгнөрөн тогтчихдог байх. Бөөн утаан дунд л би хэдэн лаатайгаа сууж байдаг байх. Тэгээд л намайг хүмүүс тэр болгон анзаардаггүй ч юм билүү...
- Миний тамхинаас гаргасан утаа эхлээд миний уушгаар дүүрээд тэгээд тэндээсээ бүх биеийн минь эд эс бүхнээр тархан нэвчээд эд эс бүрийг минь ширхэгчлэн тэмтчиж нэгжиж сая ханаад тэгээд намайг буцаагаад үлээхээр өрөөгөөр минь нэг тардаг биз.
- Энэ утаа намайг сайн мэднээ. Дотор минь ороод гарсан юм болхоор. Сайн мэднэ. Миний утаа. Миний лаанууд.

Залуу ширээн дээрх үлдсэн архийг хундагандаа дуустал нь хийж уугаад босно. Тэгээд цонхны тавцан дээр тавьсан нэгэн лааг очиж асаана.

- Би нэг л юманд итгэдэг. Миний цээжинд хайр хангалттай их байгаа гэдэгт. Яагаад гэвэл намайг хүн болгож өсгөсөн миний эмээгийн хайр миний цээжинд өвлөгдсөн. Эмээгийн хайр зүрхэнд минь хадгалагаж үлдсэн. Би эмээ шигээ хүнийг хайрлаж чадах хүнийг хайгаад олоогүй.
- Магадгүй орчлон дээр тийм хүмүүс үлдээгүй ч байж болох л юм. Орчлонг өөр өөрийнхөөрөө хардаг хүмүүсийн зүрхэнд хайр байж боломгүй байдаг ч юм бил үү.
- Би дандаа боддог байлаа. Орчлонг нэг харчихаад үхчих юмсан гэж.
- Надад одоо тэгж бодогдохоо больсон. Цээжиндээ хайр сэтгэлгүй болоод үхчихгүй юмсан. Эмээгийнхээ өвлүүлж үлдээсэн агуу их хайрыг хаячихвал би хэн болж үлдэх юм бэ?
- Над шиг цээжиндээ зөндөө их хайр хадгалж яваа хүнийг би яасан их хайж вэ?
- Хичнээн ч бүсгүйтэй учрав даа. Заримынх нь дуу хоолойг ч мартаж. Тэд бүгдийн цээжинд миний хайсан хайр байгаагүй.
Дэндүү давчуу орчлон юм даа.

Залуу цонхны салхивчийг нээнэ. Хүчтэй салхи өрөөгөөр нэг салхилж бүх лаа унтарна. Залуу салхивчийг буцаан хаана. /энэ үед өрөөний бүдэг гэрэл лаатай хамт унтарна. Тайз нилэнхүйдээ харанхуй болох бө гагцхүү халамцуу сохор залуугийн татах тамхины ОЧ л өрөөнд гэрэлтэнэ. /

- ХҮЙТЭН БАЙНА. ГАДАА ХҮЙТЭН БАЙНА.
- УГААСАА Ч ХҮЙТЭН ОРЧЛОН ЮМ ЧИНЬ... ха ха ха залуу инээмсэглэнэ.

- Бүх юмс ЭМХ ЦЭГЦТЭЙ БАЙХ ЁСТОЙ. ЭМХ ЦЭГЦ
/ Өнөөх хуучин пянзны дан хөгжмийн гунигт аялгуу дуусна. Залуу ширээнд очиж лаагаа тэмтэрч үзнэ/
- Өрөөнд хүйтэн байна. Бүсгүйчүүдээ надад халуун дулаан уур амьсгал чинь мэдрэгдэхгүй байна.
- Өөөө яагаад? Та нарыг минь орчлонгийн хүйтэн салхи унтраачихсан уу? Санаа зоволтгүй одоохон би та нарыгаа асаагаад өгье. /Сандрангуй ширээн дээр шүдэнз хайна..../

- Заяагүй амьтан. Заяагүй амьтан. Шүдэнз нь цагаа олж дуусчихаараа яадаг байна... Шүдэнз... Гал...

/Сандрангуй цахиртсан хоолой өрөөгөөр нэг хараал урсгана. /

Залуу цонхон дээрээ очиж салхивчийг дахин нээнэ.

ХҮМҮҮС ЭЭ НАДАД ГАЛ БАЙВАЛ ӨГӨӨЧ...
ТУСЛААЧ...
АСААХ ЛАА НАДАД БИЙ...
ЗӨНДӨӨ БАЙГАА
ГАЛ ӨГӨӨЧ ХҮМҮҮС ЭЭ...

- /аажмаар сохор залуугийн татаж байсан тамхины ОЧ ч үгүй болно. Гал гуйх залуугийн цөхөрсөн дуу хоолой аниргүйд уусан алга болно/

ОРЧЛОН НАМ ГҮМ, ТҮНЭР ХАРАНХУЙ...
НАМ ГҮМ ХҮЙТЭН ХАРАНХУЙ ЕРТӨНЦ.
АНИР ЧИМЭЭГҮЙ...

2006 он. Улаанбаатар хот

2010-03-02T03:46:00.000-08:00

Амьдрал үгүйсгэгч
Ширээн дээр гарж суугаад
Ширтэн байгаа бүхнээ кино гэж нэрлээд
Шүлгийн дэвтэрээ сөхөн нүд минь “БИ БИШ” биш гэж бичив
Сайн сайхныг хүсэгч
Сахалаа имэрэн зогсохдоо
Сонсож байгаа бүхэн минь хэзээ ч дугараагүй хөгжим гэж нэрлээд
Сэтгэл дотроо чих минь “БИ БИШ” биш гэж сийлэв
Цаг хугацааг үхүүлэгч
Цагаан цаас дэлгэн ширтээд
Хамарт минь үнэртэх бүхэн
Хаа ч байхгүй зүйл гэж нэрлээд
Халаасаа тэмтрэн хамар минь “БИ БИШ” биш гэж бувтнана
Төгс төгөлдөрийг мөрөөдөгч
Түмэн зовлонгоо тэнгэрт яриад
Хэлж байгаа бүхнээ хэрмэл салхины чимээ гэж нэрлэн
Харцан дээрээ хэл минь “БИ БИШ” гэж тэмдэглэв
Оргүй хоосоны эрэлчин
Орчлонгын буланд завилж суугаад
Амьсгалж байгаа махан биеээ
Маргааш унтарах машин гэж нэрлээд
Бие минь лав “БИ БИШ” гэж бодон нүдээ анив
Амар амгалангын элч
Анисан нүдээрээ ододыг ширтэн
Мэдэрч буй бүхэн минь “үнэн” гэж нэрлээд
Би од гаригсын тэнүүлч гэж
Солирын гэрлээр
Сарны магнайд бичиж үлдээв .

2010.2.15 korea bucheon

*******

2010-02-26T10:22:00.000-08:00

Сэтгэлээсээ гадуур алхаж явахад
Агаар болчихсон шиг санагддаг
Сэрэмгүй зүүдэн дундаа
Хөдөлгөөн болчихсон төсөөлөгддөг
Хүн сэтгэлээ нөмрөөд суухад л
Бороотой өдөр ноорхой гэрт
Нөмгөн суух шиг болдог ч
Больё гэх бодол
Хэзээ ч билээ төрөөгүйсэн

2010-02-25T08:17:00.000-08:00

Орой нь цоорхой
Орчлонгоор нэг ус дусална
Нойтон зовхи ч даагдахгүй
Тэмтэрч л мэднэ
Би ус хаана байгааг мэднэ
Хүмүүс минь
Би
Ус хаана байгааг мэднэ
Үнэрлэж мэднэ
Сонсож мэднэ
Нар
Нар хаана байна
Надад өөр
Мэдэхгүй юм алга даа
Тэмтэрч л мэднэ

2010-02-21T17:57:00.000-08:00

НЭХМЭЛЧИН

Томоос тос нэхмэлийн зүү бариад би
Зүрхний чинь мухар дахь гэнэхэн сэтгэлийн утсыг хөвөрдөж сууна
ХАЙР хэмээх ээрүүлдээ сэтгэлийг чинь ороож
Хэнэггүй бардам зантайгаа хамт сүлжиж байна

Торгомсог ариухан сүлжмэл өлгий нэхээд
Сэтгэлийн чинад дахь хүүхдүүдээ хоёул хучна
Тэр цагт чи АМЬДРАЛ хэмээх аялалын хөтөч болоод
Сэлүүр ч үгүй, чиглүүр ч үгүй далайд анх гарсан
миний зоригийг хүндлэх болно

Зовлон биднийг тойрохгүй ээ...
ХУВЬ ТАВИЛАН-гаа би өөрөө нэхсэн юм чинь
Уйлахгүй...
Гэнэн жаахан хүмүүст зовлон зохихгүй...

Омголон дүрэлзсэн СЭТГЭЛ
Хайрлах, харамлах хүмүүстэй байхад айх зүйл байхгүй...
Энэ ертөнцөд НЭХМЭЛЧИН би
Огт өөрөөр амьдардаг болхоор
орчлонгийн явдалд түүртдэггүй...

“Бүгд над шиг хийсвэр” номын шүлгээс

2010-02-15T12:36:00.000-08:00

Чиний төлөө
Нулимсаа унагая
Чамайг хайрласны минь
Төлөөс...

Зовлонгоороо ханасан
Орчлонг
Жаахан ч гэсэн
Тайтгаруулья...

Дуулья
Хөг нь дутсан
Хорвоод нэгэн аялгуу
Нэмье...

Явъя
Нулимс шигээ үнэтэй
Аялгуу лугаа
Хоосон явъя...

Хайрлая
Нулимснаас илүү үнэтэй
Чамайг л хайрлая...

2010-02-12T22:43:00.000-08:00

Эрхэм цахим ертөнцөөр аялагч, блогчид, соёл урлагт шимтэн дурлагч уншигч та бүхэнд
Ирж буй XVII-жарны Тийн урвагч хэмээх төмөр цагаан БАР жилийн сар шинийн мэндийг хүргэж элгээрээ энх амгалан төрлөөрөө түвшин амгалан байхын ерөөлийг өргөн дэвшүүлье. Сар шинэдээ сайхан шинэлээрэй.
Солонгос дахь Монголын Уран Бүтээлчдийн Клубын хамт олон...

2010-02-11T23:29:00.000-08:00

МУСТА зураач Э.Цолмонбат "Би салхины чимээ" 50х70 "Im voice of wind"

ЧАМД

Жаргалын ганцхан алимаа хуваах гэж
Зовлонг сөрж хамтдаа алхах гэж
Чамд сэтгэл алдарсан...

Сэтгэл хэмээх цэцэрлэгтээ хайрын мод тарих гэж
Чамайг би сэтгэлдээ ургуулсан
Нулимсаараа усалсан...

ХАЙРТАЙ гэдэг хоосонгүй үгээр
Зүрхийг чинь ховсодсон...
Чамгүйгээр энэ үг ид шидгүй

Гомдолын нулимс унагах чинь
Аадаар буух шиг
Чиний нулимсны өмнө
би хүчгүй...

“Эрх чөлөө – Миний сүүдэр” номноос

Энэхүү шүлгэнд маань "ХУРД" хамтлагын Отгонбаяр ах ая хийж "ЧОНО" хамтлагын Дэрмээ дуулж "ЖАРГАЛЫН ГАНЦ АЛИМ" хэмээн цомгоо нэрлэсэн ажгуу...

Шүлгийн мөр дотор

2010-02-10T08:22:00.000-08:00

Шүлгийн мөр дотор
Хаврыг уруу татаад уйлуулчихлаа
Хавар эртийн бороонд
Нахиа эрт задарчихлаа
Хавар дотор нуугдсан
Өвлийн сүүлчийн өдрүүдэд
Нялх нахиа
Бээрч дэлгэрнэ
Бас зарим нь ...
Энэ миний буруу

2010-02-09T05:51:00.000-08:00

Эрдэнэс олвол би
Буцаагаад л булчихна
Энд л лав мөнгөний хэрэг алга
Булчихаад л
Булшны шороо шиг овоолж хаячихаад
Нэрээ чулуун дээр сийлж дээр нь босгочихоод
Нээг их санаа амраад
Үлдсэн хэд хоногоо хайр гамтай эдлэхээр
Өөр би хаашаа явах вэ
Үхэрнүүд минь
Диваажин хаана байдаг вэ

Цээжний гүнд гуниг чуулах цагаар

2010-02-08T23:11:00.000-08:00

Цээжний гүнд гуниг чуулах цагаар
Цэцгийн өнгө гологдож нүдээ анимаар санагдана
Цээжний гүнд гуниг чуулах цагаар
Чимээ шуугиант ертөнц, хүмүүс мартагдана

Цээжний гүнд гуниг чуулах цагаар
Цэн тогорууны бүжиг салхи хээлэх нь үзэгдэнэ
Цээжний гүнд гуниг чуулах цагаар
Үүлсээ зангирааж огших тэнгэрийн бачимдал мэдрэгдэнэ

Цээжний гүнд гуниг чуулах цагаар
Би нэгэн зул мэт болоод...
Бүдчин, догдлон гэрэл нэрж
Биелшгүйн зүг дураар алхаад
Элсний ширхэг, усны дусал мэт
Элэгдэхээ мэдэрч жаргана
Эхлэл төгсгөлийн утга алдарч
Энд би өөрийгөө харах мэт…

Цээжний гүнд гуниг чуулах цагаар
Зүрх яруусаж...
Зүйлийн гэгэлгэн аялгуугаа зүг бүрт илгээнэ
Хэнхдэг дүүрэн уяралдаа, аньсага чийгтэн хөвөөд
Хоосортлоо санаа алдахад, хөшиг татсан мэт , хорвоо гэрэлтэнэ

Цээжний гүнд гуниг чуулах цагаар
Дотогшоо ширтэхүй...
Манант ертөнцийн бараа маргааш мэт даллахад
Махан бодио хүрэл хөшөө мэт үлдээгээд
Маргааш руугаа өнөөдөр явмаар санагдана

Цээжний гүнд гуниг чуулах цагаар
Цэл залуухандаа гэрээслэл бичмээр санагдана
Цэцэг мэт ургуулсан мөрөөдөл бүхнийг минь гишгэчихсэн
Цэвдэг амьдралын хөрснөөс шувуу шиг тасармаар бодогдоно

Цээжний гүнд гуниг чуулах цагийг
Зүүд мэт үргээж, ижий минь дуудлаа
Эрх сэтгэлийн наран харь ертөнцийг хальж
Ижийдээ үнсүүлэхийн баярт сүнсний гуниг арилжээ

2010-02-08T22:48:00.000-08:00

МУСТА зураач Э.Цолмонбат "Зохиомж" 140х130

Алив дуугаан аяд...
Амирлангуй бурхан цээжинд минь нойрсож байна
Аньсаганд минь хурсан нулимсыг өрөвдөж бүү тос!!!
Жаргалдаа ташуурсан нэгэнд нь зовлон болж мэднэ
Харанхуй тасалгаан дахь жижигхэн толинд дүрээн харах шиг

Жаргал хоосон зүйл байдгыг
Энэ бурхад олоод мэдчихсэнээс хойш...

Басамжилж бас бүү инээ!!!

Нойрсож буй бурханы
Цайлган сэтгэл, итгэлийг хөсөрдүүлж л байг хамаагүй
Цаг хугацаа ганцхан миний зүг урсдаг гэдгийг
Хаалгыг чинь сүүдэр чинь тогшихын цагт чи ойлгоно

Бурханы ариухан араншинг минь
Гагцхүү цаг хугацаа чөтгөрийн авираар ирлэх болно

Тэр цагт бурууг минь
Бурхан цагаатгах учиртай

Цаг хугацаа ганцхан миний зүг урсдаг...

2002.10.09
“Бүгд над шиг хийсвэр” номноос

"Утга уран зохиолын цаг" анхны дугаар

2010-02-07T23:40:00.000-08:00

Солонгос дахь Монголын Уран Бүтээлчдийн Клуб болон М.Радиогийн хамт олонтой хамтран online буюу цахим радиогоор магадгүй дэлхийн түүхэн анх удаа эфирээсээ 30 км-ийн зайнаас дэлхий даяар “Утга уран зохиолын цаг” анхны нэвтрүүлгээ цацлаа. Уг нэвтрүүлэгт хөтлөгч Даруухан болон МЗЭ-ийн шагналт, Солонгос дахь Монголын уран бүтээлчдийн клубын гишүүн яруу найрагч Г.Сүхзориг, Солонгос дахь Монголын уран бүтээлчдийн клубын гишүүн яруу найрагч Ц.Бямбажаргал нар оролцлоо. Уг нэвтрүүлгийг бүрэн эхээр нь толилуулж байгаадаа баяртай байна.

Цэнхэр нүдэн Үлэмж биетэн

2010-02-06T02:39:00.000-08:00

Цэнхэр нүдэн Үлэмж биетэн амьдарч байжээ

Цэцгийн дэлбээ шиг үзэсгэлэнт бүсгүйд хайртай болжээ.

Бяцхан бүсгүй цонхон доороо сарнайн буттай

Бяцхан байшинг цаг үргэлж мөрөөддөг байжээ.

Үлэмж биетнүүд үлэмж томыг л бүтээдэг болохоор

Үзэсгэлэнт бүсгүйдээ цонхон доороо сарнайн буттай

Үлгэрийн юм шиг жижигхэн байшинг

Үнэндээ тэр урлан өгч чадсангүй ээ.

Цэнхэр нүдэн Үлэмж биетэн амьдарч байжээ

Цэцгийн дэлбээ шиг үзэсгэлэнт бүсгүйд хайртай болжээ.

Бяцхан бүсгүй үлэмж биетний алхааг даган

Бахардтал гүйхээс залхаж гүйцээд

Тохилог цэцэрлэгтэй жижигхэн байшинд

Тухлан суухыг илүүд үзжээ.

Баяртай гэж цэнхэр нүдэндээ бүсгүй хэлжээ

Баян чинээлэг одой эрийг даган оджээ.

Баян чинээлэг одой эр цонхон доороо

Сарнайн буттай бяцхан байшинд суудаг ажээ.

Цэнхэр нүдэн үлэмж биетний аугаа хайр
Цэцэглэх буттай бяцхан байшинд багтахааргүй байжээ.

Хазим Хикметийн шүлгэн дээр зурган зохиомжийг Э.БАТЗАЯА .
Хэрвээ би шатахгүй юм бол
Хэрвээ чи шатахгүй юм бол
Хэрвээ бид шатахгүй юм бол
Хэн энэ харанхуйг чинь гийгүүлэх юм вэ.
НАЗИМ ХИКМЕТ.

Туркийн алдарт яруу найрагч Назим Хикметын цогтой мөрүүд бүхий шүлгийн түүвэр нь манайд 1951 онд гарч байжээ. Амьдарч байсан цаг үедээ эх орондоо хавчин гадуурхагдаж 1950-иад оны эхэн үеэр Зүүн Европийн социалист орнуудаар амьдарч байгаад 1963 онд Москвад таалал төгсжээ.
Өнөөдөр ч гэсэн түүний бүтээлүүд нь Туркдаа төдийгүй дэлхийн модернист яруу найргийн чухал өвд тооцогдсоор байна.

2010-02-06T00:16:00.000-08:00

М Радио буюу www.mglradio.com -ийн хамт олонтой хамтран Солонгос дахь Монголын Уран бүтээлчдийн клубээс анх удаагаа УТГА, УРАН ЗОХИОЛЫН ЦАГ нэвтрүүлгээ 2010 оны 02-р сарын 07-ны Ням гаригт 21.00 /Солонгосын цагаар/ цагт www.mglradio.com дэлхий даяар цацагдах гэж байна. Та бүхэн таалан соёрхоно уу...
Солонгос дахь Монголын Уран бүтээлчдийн клуб
М.Радио

2010-02-04T04:03:00.000-08:00

МУСТА зураач Э.Цолмонбат "Нарны охид" зураг

Хуйлсан он цагийг
Хөндлөн гулд алхаж
Дэлгэнэм
Би

Тэртээ алсад
Ганц морьтой хүн давхих шиг
Тийм алсхан хайр
Зүрхнээ хоногшино

Дэлгэсэн он цагийн минь
Хойх нь
Тэнгэрийн хаяанаа
Ганц шувуу дүүлэн нисэх мэт
Яруухан залуу нас минь үлдэнэм

Хуйларсан он цагийн
Эрчлээсийг тайлах гэж л
Хөндлөн гулд амьдарнам
Би...

2010-02-02T04:57:00.000-08:00

Бичих юм юу ч үгүй хорвоод
Бийр атгаж төрчихөөд
Гайхсандаа л
Газар нэг ширтэж
Тэнгэр нэг ширтэж
Ургаа хад шиг мэнэрч чинэрч зогсоход
Ув улаан тэнгэрт бурханы дүр үзэгдээд
Бийрний минь үс нэг нэгээрээ сугарч
Бичгийн цаас шиг өвс дамналдаж унахуй
Өвсөнд барлагдаж ургасан шүлгийн дардас
Өөрсдөө цаасанд буух нь шүлэг болой

Хоосон цонх

2010-02-02T03:12:00.000-08:00

МУСТА зураач Э.Цолмонбат "Үл тайлал"

Цонхны чинь дор тамхи бид хоёр
Ганцхан юмыг бодно ярина зөвхөн ганцхан зүйл
Бүх зүйл зогсоод нэг цэгт төвлөржээ
Бүхэл хорвоо бид хоёроос уйдсан байна
Хоосон цонх
Хоосон цонх
Хоосон цонх
Харанхуйд хаа нэгтээ чи байгаа гэж итгэх итгэл
Нэг гэрэл
Цонхны чинь доор тамхи архи бид гурав
Ганцхан зүйлийг ярилцана
Чиний зөв архи минь амьдралаас би түр салгагдсан байна
Өчигдөрийн үйлийн үр энд намайг зогсоогоод мартсан
Ийм хариулт оллоо хөшиг нээгдэв
Хоосон цонх
Хоосон цонх
Хоосон цонх
Харанхуйд хэн нэгэн чамайг үнсэж байгаа гэх хардалт
Нэг гэрэл
Цонхны доор юу ч байхгүй, хэн ч үгүй бид гурав
Энэ хоёр ч бас хаалга нээчихэж
Сахиусан тэнгэрийн гитарын хахираанд чихээ дарна
Ахиад хөшиг ахиад асуулт
Хоосон цонх
Хоосон цонх
Хоосон цонх
Цонх дүүрэн аз жаргал
Өчигдөр баярлаа гэж хэлж байсан нараа
Өнөөдөр хамгийн муу үгээрээ хараав
Хоосон цонх
Хоосон цонх
Хоосон цонх
Үүрд мөнхийн хоосон цонх нэг гэрэл

2010-02-01T18:54:00.000-08:00

Хүрэмний халааснаас гарч ирсэн монголчуудтай хамтарч ажилладаг хэмээн өөрийгөө танилцуулсан Солонгос авгайн нэрийн хуудас сэтгэл сэмхэн маажина. Сөүл хотын төв хавьд орших албан конторт нь танилаа дагаж орсон санамсаргүй уулзалт. Ханандаа ур муутайхан урласан хоёр монгол зураг, ширээ дүүрэн хураалгатай анкетууд. Хамгийн дээр байрлах анкетыг зурвас ажихнээ 9х12 см зураг бүхий Ганбаатарын Золзаяа 1987.хх.хх – нд Улаанбаатар хотод төрсөн гээд цааш нь үргэлжлэх аж. Манай төрийн албан хаагчийн анкетыг санагдуулахуйц зузаан эд байх. Учирыг нь лавлавал Солонгос иргэдтэй манай охидыг зуучилж гэр бүл болгодог байгууллагын эзэн гэнэ дээ. Мөн мундагаа.
- ИНГЭХЭД
Бид ирээдүй хойч үеэ хэрхэн хүмүүжүүлсэнээ эндээс л харахад ойлгомжтой. Ноён эрхэм эрхтэн дархтангууд минь та бүгдэд баяр хүргэе. Та бүгдийн онилсон сум байндаа тусжээ. Миний мэдэхийн сүүлийн 10 гаран жил Монголын бүх л телевиз театруудын тайз дэлгэцнээс хальж сагах Солонгос Хятадын “САВАНГИЙН ХӨӨСНҮҮД” ард түмний маань тархийг сайн “УГААЖ” чаджээ. Аливаа ард түмний тусгаар тогтнол, туурга тусгаар улс орон гэдгийг тухайн үндэстэний хэл, бичгийн соёл уг ард түмнийх нь зан заншил ёс суртахуун соёл урлаг илэрхийлдэг гэж ярьдаггүй биш билүү. Бид өөрсдийн гэсэн соёл урлаггүйдээ бус бэлэнчлэх сэтгэлгээндээ болоод бусдын соёлын довтолгоог гар даллан дуудаж байгаа бус уу?
2 сая хүн амтай манай улсад ахадсан олон арилжааны телевизүүд нь программынхаа цагаа нөхөхөд энэ хэдэн бэлэн савангийн хөөснүүд хэрэг болдог байх л даа. Тийм үү?
Тиймдээ ч солонгос хүнтэй гэр бүл болохыг хүсэгч охид нь “хар багаасаа солонгос хүнтэй гэрлэхийг хүсдэг” байснаа хүүрнэж суух тэгсэн хэрнээ монгол залуусаа үгүйсгэх нь телевизтэй хамааралтай юу үгүй юу? /интернетийн захын блог-уудаар нэг тавигдсан байгаа Солонгостой гэрлэхийг хүсэгч нөхдийн элдэв бичлэг бий/ Ямартаа ч Монголчуудын тархийг гайхамшигтай сайн Format-лажээ.
- ИНГЭХЭД
Эрхэм Золоо тэргүүтэй охид минь ээ.
Үлгэр анхнаасаа л худлаа эхлэдэг шүү дээ. Сэтгэл гонсойж архи баахан ууж унахад чинь нуруундаа үүрч хүргэж өгөөд л, УББА гээд дуудахад чинь задгай дээвэртэй цагаан Бенз хөлөглөсөн ханхүү чамруу тоос татуулан давхиж очоод бэлзэг бэлэглээд л гэрлэх саналаа өгөн сөгдөн гуйгаад л, өвдлөө гэхэд чинь нулимс дуслуулан гараас чинь атгаад л, тэгээд таньтай нүүр тулсан үхэлтэй хамтдаа тэмцэж эцэст нь үхэлтэй наймаалцаад л, амиа хүртэл таны төлөө золиод л... Ийм хайр үлгэрт л гардаг тийм үү? Таны хүсээд хайгаад байгаа хайр Мөн үү? Тэгээд... Амьдралын элдэв “АСУУЛТЫН ТЭМДЭГ” –ийг амиа хорлож шийддэгээрээ Япон Солонгос манлайлдаг юм билээ. Нөгөө гоё Солонгос охид нь хаачсан бол гэж бодож үзсэн үү? Залуучууд нь бол манай Монголчуудыг тоохгүй ээ. Үнэн шүү. Ядаж эд чинь нүүрээ будахдаа гаргууд улс. Манайхан шиг хүзүү нүүр 2 өөр арьсны өнгөтэй юм шиг буддаггүй юм билээ. Гадаадынханд хандах хандлага нь манайхан шиг биш шүү. Чи Америкийн иргэн л биш бол хүн биш энд. Таныг 45-с дээш насны нутгийн хүүхнүүд нь суух нь байтугай нүүр ч өгөхөөргүй өвөө нар хүлээж суугаа. Зүгээр ч үгүй та нарын чармай нүцгэн баруун зүүнээс чинь дээрээс доороос чинь авсан видео бичлэгийг хооронд нь харьцуулаад сууж байгаа.
- ИНГЭХЭД
Монгол Улсын эдийн засаг хөгжил дэвшил муу байгаа гэнэ. Бүгд л мэддэг сэдэв. Хангалттай ч сонслоо. Залхаж байна үнэндээ. Монгол улсын хүн ам 2,6 сая. Манайх шиг цөөн хүн амтай ядуу буурай хөгжиж буй буурай орон /газрын арвин баялагтай дэд бүтэц муу хөгжсөн асар уудам газар нутаг бүхий/ ид ажиллах хүний нөөцөө ингэж их тоогоор гадагшаа гаргадаг улс олон улсын практик дээр байна уу.
Хэвлэл мэдээллийн бүх л хэрэгсэлээр Монгол Улсын эдийн засгийн өсөлт муу санхүүгийн хувьд хүнд байдалд байгаагаа РЕКЛАМДАН зарлаж ард түмнийхээ тархийг угааж байгаа бус уу. Дэлхийд гайхагдах байгалийн баялагыг цөөн хэдэн увайгүй луйварчид хувааж идэх гэхдээ
- Тэмцэн эсэргүүцэх, танин мэдэж, ухааран ойлгох, хориглон босох, хийж бүтээх эрч хүч бүхий идэр залуучуудаа гадагш нь явуулж
- Бензин, цахилгаан, өдөр тутмын өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний багцийн үнийг огцом өсгөж, инфляцийг хөөргөж
- Хэтэрхий олон шат дамжлага бүхий төрийн элдэв зөвшөөрөл эрхийн бичгээр сэхээ авах сөхөлгүй дарамтлан нүдсээр дампуурах жижиг дунд үйлдвэрүүд
- Хачин нууцлагдмал сонирхолтой өмч хувьчлалаар харь эздийн гарт очсон үндэсний үйлдвэрүүд, банкууд
- Монгол улсын төсвийн дийлэнх хувийг бүрдүүлэгч Эрдэнэтээс хувь илүү нөөцтэй гэгдэх ордуудаас хувь хүртэх гэж санаархсан хэсэг бүлэг хүмүүсийн шунал
Туйлдаж буй хөгшид хүүхдийн тархийг телевизийн суваг бүрээрээ цацах хар мэдээлэл, нэгэн хэвийн хэлбэрдсэн олон ангит киногоороо угааж байна.
Энэ талаар санаа зовнидог мянга мянган залуучууд байгаа гэдгийг мартаж болохгүй шүү.
Эцэг өвгөдөөс минь өвлүүлж үлдээсэн Монгол улс монгол төр “ИДСЭН ХООЛНЫХОО МӨНГИЙГ ТӨЛДӨГГҮЙ РЕСТОРАН БИШ” гэдгийг тэр хэсэг бүлэг нөхөд мэдэж аваасай билээ.
Энэ бол Монголын төлөө цохилдог мянга мянган зүрхний нэгний нь гуниглал.

Солонгос дахь Монголын уран бүтээлчдийн клуб байгуулагдлаа

2010-01-28T23:55:00.000-08:00

Солонгос Улсад ажиллаж амьдарч буй Монгол улсын соёл урлагийн салбарын маш олон хүн бий. Тэд маань амьдрахын эрхэнд өөрсдийнхөө сэтгэл зүрхээ өгсөн тэр хайртай мэргэжил, уран бүтээлээсээ өөрийн мэдэлгүй холддог билээ. Угаас их үсрэнгүй хөгжил дэвшил гэдэг маань өөрөө цаг наргүй ажиллахыг шаарддаг нийгэм аж. Нэгэнт бид усыг нь уувал ёсыг ану дагаж буй билээ. Гэхдээ бид энэ бэрхшээлийг үл тоон хайртай уран бүтээлээ туурвиж өөрсдийгөө хөгжүүлэх, нийгэмд сурталчилан таниулах, Монголын болон Солонгосын мэргэжлийн адил төстэй байгууллагуудтай хамтран ажиллах зорилго бүхий клуб байгуулж байна. Энэхүү клуб маань мэдээлэл технологийн эрин цагийн аясаар цахим шуудангийн хэлбэрээр үйл ажиллагаагаа эхэлж байна. Солонгос улсад Монголчуудын “ХӨХ ЭГШИН” яруу найргийн бүлгэмийн хэсэг залуус бусад чөлөөт уран бүтээлчидтэй хамтран уг клубыг байгууллаа. Манай анхны үйл ажиллагаа нь дундын блог нээгдсэнээр эхэллээ. Дан ганц сэтгүүлч, зохиолч, зураачдаас гадна урлагийн бүхий л төрлийн хүмүүстэйгээ хамтарч ажиллах бодлогыг барьж байна. Тиймдээ ч цаашдаа манай клубын үйл ажиллагаа, уран бүтээлчдийн хамрах хүрээ нэмэгдэх тусам улам их зүйлийг хийх болно. “Бид чадна”, “Бид хийнэ”, “Би үгүй бол хэн?” гэсэн гал мэт дүрэлзсэн залуус хийх бүтээхийн халуундаа шатаж явна. Бидний урд төлөвлөсөн ажлууд ар араасаа хүлээж байна. Урлагын охин тэнгэр Янжинлхам бурхан та биднийг ивээг.

Манай цахим шуудангийн хаяг: www.mglwritersclub@yahoo.com

2010-01-28T23:49:00.000-08:00

Д.Гангантөгсийн шүлгээс

Жижигхэн охин
Гараараа ус хутгаад л
Жижигхэн
Энгэр нь норчихсон
Инээгээд л гүйгээд ирвэл
Энэ охиныг Бурхан минь та
Өөрөө тосч аваарай
Яг л ийм жижигхэн охидыг гараас нь хөтлөөд
Ямар олон удаа үхэлрүү хүргэж өглөө дөө
Цаг хугацаа би
Цаашдаа тэвчихээ байлаа
Үхэж л нэг амрахсан
Үүнийг л бурхан минь нэг.......

2010-01-28T23:47:00.000-08:00

Л.Санждоржийг шүлгээс

Сэтгэлээ би, чиниий зүг

Сэтгэл минь дээ
Сэмэрч гүйцсэн дэлбээ минь
Гэнэт орсон бүлээн бороонд
Голгүй автсан мод минь дээ
Чи
Сэмэрсэн дэлбээг чинь үнсэн эдгээж
Сүмийн чинь хонхыг хэлд оруулах
Сормуусаа дэвсэн гэмшдэг
Солонго шиг түүндээ яараад л байнуу даа

Хорьж дийлэхгүйнээ чамайг, энэхэн биёдээ
Хорсохыг чинь мэдрэх дэндүү хэцүү
Хуйлран шаналах дуунд чинь, элэгдэж гүйцлээ би
Хурдхан яв даа, түүний минь хойноос

Хайрт минь дээ
Халуун сэтгэлийн сүм минь ээ
Тархинд багтаагүй хүсэл
Зүрхэнд тогтоогүй мөрөөдлөө шившин
Сэтгэлээ би чиний зүг
Шувуудын жимээр нисгэлээ

Сэтгэл минь чи
Танхил гоо тэрний минь
Гуниг бидэрлэсэн зүрхэнд
Тэнгэрийн ганц цолмон шиг
Совин болж тусаарай

Тасар татуулсан хүслийнх нь
Амьд халуун үргэлжлэл болж,
Тансаг хуримийн хойморт
Мөрийг минь түшсэн зүүд болоорой

Огшсон халуун гомдлоор
Богшсон, гэнэн бодлыг нь
Орой намрынх шиг, анир алдарсан
Уужимхан талдаа төөрүүлээрэй

Орчлонгын элгэнд ганцаардсан
Охин заяа гүнжийг минь
Очих хүртэл минь миний өмнөөс
Мөч бүхэнд ханьсаарай

Гэгэлзэн суухад нь, дуу болж
Гунигтаа энэлэхэд нь, шүлэг болж
Ганцаардлын мананг нь, салхи мэт үлээж
Голт зүрхнийх нь гүнд, сахиус мэт оршоорой.

Сэтгэлээ би
Чиний зүг нисгэлээ
Хайрт минь ...

2010-01-28T23:43:00.000-08:00

Ц.Бямбажаргалын шүлгээс

Хайртай гэдэг үгийг би
Хүлээлт гэж ойлгосон
Би чамайг хүлээсэн …..
Хүлээх хүлээхдээ..
Хүн чулуу мэт нарны гэрлийг нулимсаараа хэмжин хүлээсэн
Хүлээх хүлээхдээ ..
Хөх тэнгэрийн өнгийг гундуулж
Хүн нуурын усыг ширгээж хүлээсэн
Хүлээх хүлээхдээ ..
Өдөр шөнийг эд эсээрээ мэдэрч
Өнчин сар шаргал нарыг нүдээрээ манаж хүлээсэн
Хүлээлт гэдэг үгийг би хайр гэж ойлгосон
Би чамайг хайрласан
Хайрлах хайрлахдаа
Хаврын шувуудын бараанаас зүсээ бууруулж
Харзны хүйтэнд зүрхээ дүрж хайрласан
Хайрлах хайрлахдаа
Энгэрт минь байгаа бүх л зүйлээ
Элсний ширхэг болгоод гараасаа асгаж хайрласан
Би
Цэцэг мэт дэлгэрээд намрын өвс мэт хагдарахад
Чи
Эрвээхэй мэт орхин нисээд сэтгэл дотор минь шарх болоод нуугдчихсан
Хайртай гэдэг үгийг би
Хүлээлт гэж ойлгосон
Би хүлээсэн
Хүлээлт гэдэг үгийг би
Хайр гэж ойлгосон
Би чамайг хайрласан

2010-01-28T23:42:00.001-08:00

Г.Сүхзоригийн шүлгээс

Хүний хүүхдүүдийг хар даа
Хүн шиг амьдарч байна
Тэгэхэд чи...
- Үнэн ээжээ таны зөв
Тэдний ч зөв
Та сахиусан тэнгэрийн ээж гэдгээ мартсан гэж үү
Тэнгэрийн амьдрал газрынхтай адилгүй
Тэр дээр хүүгийнх нь амьдрал буй
Та нүдний минь харцыг мартлаа гэж үү...

2010-01-28T23:22:00.000-08:00

МУСТА зураач Э.Цолмонбатын зургаас "Амин хэлхээ" 130х140 /cirkle of life/

Г.Сүхзоригийн өгүүллэгээс

ТӨРӨХИЙН ӨМНӨХ ӨРӨӨ

Хотын нэгэн төрх эмнэлэг.

Цагаан будгаар харамгүй цонхыг нь будсан хоёр ор, төдий тооны сандалтай өрөө.

Энэ нь төрөхийн өмнөх өрөө аж. Тэр өрөөнд төрөх нь дөхсөн нэгэн бүсгүй холхино.

Хажуу өрөөнд хүүхдийн уйлах дуу хадаж өөр хэн нэг бүсгүй орчлонд ээж болох нь сонсогдоно. Бүсгүйн өвдөлтийн зай нь улам л ойртосоор л байлаа.

Өвдөлтийн хугацаа улам ойртох өнөөх бүсгүйн тухай ээлжийн эмч нарын үзлэгийн дэвтэр дээрх бичилт:/Дотуур үзлэг хийж үзлээ. Савны амсар 3 хуруу нээгдсэн байна. Өвдөлтийн хугацаа 10 минут. Хүүхдийн байрлал зөв. Ус нь гараагүй. Эхийн даралт хэвийн. Хавангүй. Шөнө 23 цагаас өвдөлт мэдрэгдэж эхлээд түргэнээр ирсэн. Их эмч С.Үнэнсайхан./

Бүсгүйд өвдөлт тэсэхийн аргагүй мэдрэгдэнэ. Саяхан үзлэгийн өрөөнд хийсэн эмчийн үзлэг өөрийн эрхгүй дотор муухайр ч жигшмээр сэтгэгдэл төрүүлсэн нь хоолойн дээр тулах шиг санагдана.Үзлэгийн никель төмөр ор, орны хашлаган дээрх бургуйн усны ч юм уу цусны толбо. Дотор минь орох эмчийн резинэн бээлийтэй хүйтэн гар. Хэвлий дээр дарах даралт.

Бурхан минь… Бүсгүй өвдөлтөндөө арай ядан алхасаар цонхны тавцан түшин зогсоно. /Энэ үед түүний толгойд ийм нэгэн бодол хөвөрлөө./

Бурхан минь… Охин л битгий төрөөсэй. Бүсгүй хүний зовлонг бүсгүй хүн ч ойлгодоггүй энэ орчлонд үйлийн үрийг минь давтах охин л битгий төрөөсэй билээ. Хүүтэй л болгож хайрла бурхан минь… Бурхан гэснээс…

Би чинь лам хүний ганц хүү. Хар багаасаа л би ном судар уншиж хэд хэдэн сайн тарнитай болоод авсан хүн. Би заяаны хань зам дээр гэсэн үгэнд огт итгэдэггүй. Яагаад гэвэл хувь тавилан зам дээр хөндөлдөөд хэвтэж байна гэсэнтэй ялгаагүй сонсогдож байгаа биз дээ. Би л лав хувь тавилан маань заяа төөрөгтэй маань шууд холбоотой гэж үздэг. Урд насандаа хийсэн буян болоод нүгэлтэй шууд холбоотой гэж үздэг. Болж л өгвөл энэ олдсон насандаа буян хураавал дараа төрөлдөө төдий хэмжээний сайн явна гэдэгт итгэсэн. Тэрний л төлөө амьдрах хэрэгтэй юм болов уу гэж бодно.

Одоо чи минийх. Тэр ч утгаараа би чамайг анх хараад л энэ миний эрт орой хэзээ нэгэн цагт учрах ёстой байсан хувь тавилан гэж ойлгосон. Хайртай чамдаа… Ийнхүү бүсгүйн тавилан минь эхэлсэнсэн. Тэр ламын хүү анхны минь эр хүн байсан./

Бүсгүйн өвдөлт дуу алдахад хүргэнэ. Цонхоор гудамжинд алхах хүмүүс юунд ч юм яарангуй алхах нь үзэгдэнэ. Намар гуниглангуй. Намрын нүцгэн модод цонхоор эцэнхий эмгэн мэт өндөлзөнө. Цээжрүү нь өнгийх мэт.../

Намрын шаргал өдрүүдэд би дуртай. Шарласан навчис шувуу юм. Энэ олон шар шувууд миний цээжинээс нисэж байгаа. Тэр шувууд бүгд чиний зүг нисдэг. Чи харин анзаарахгүй л байсан. Чиний нүгэлгүй алаг нүдэнд чинь тэд нүүдэлийн шувуу шиг чуулах гэж л чамруу нисдэг. Чи булбарайхан гараа зүрхэн тушаа минь тавиач. Тэнд хайр цохилж байгаа. Би чамд хайртай. /Зүрхийг нь шархлуулсан найрагч залуу жинхэнэ ХАЙР минь байсан. Тэгээд тэр жинхэнэ хайр минь шаргал навчис шигээ нисээд одчихсон, ХООСОН ЦЭЭЖ ШИГ нь модод гуниглангуй. Хаа нэгтээ хүүхдээ тэврээд алхах хосыг цонхоор харах нь доромжлол лугаа санагдана./

Сувилагчийн дуу хонгилд хадна. Бадрал эмчийн захиасны бүсгүй хаана байна? Танил эмчтэй ч байсан болоосой. Тэр жил…Ижийг эмнэлэгт хэвтдэг намар. Ээжийн үзэж байсан эмчийн нэр хэн билээ? Ганц бие эхнэр хүүхэдгүй залуу гээд л байсан эмчийн эхнэрт “гэр бүл үймүүлсэн” нэртэйгээр нүүрээ маажуулах дөхөж билээ. Би ижийгээ л бодож хүний аясаар л явсан болохоос гэр бүл үймүүлэх санаа толгойд минь орж ирээгүйсэн. Гэнэн явсны минь л алдаа байлгүй дээ. /

Гадаа урьд шөнийнх шиг жихүүн байгаа бололтой. Бүх л хүмүүс хаа нэгтээ яаран догдлонгуй алхах нь дулаан гэр гэрлүүгээ яарсных биз. Энэ цонхон доогуур газар шиншлэх гөлөг бид хоёр л адилхан бололтой. Хэн нэгнийг хүлээж цөхөрсөн миний сэтгэлийг шиншлэх мэт. Сэтгэлийг минь… /

Ижий хамар хашааны солир Лувсанг л хүний хань болох хүн гээд надад ярьдагсан. Очиж очиж хорвоогийн залуус мундсан биш солир Лувсантай суух дээрээ тулаагүй гэж хариулдагсан. Ижийн хэлсэн үг одоо л толгойруу орох юмдаа. Хүн танинаа гэдэг яасан их ухаан байдаг юм бэ дээ. Ээж минь... Цагаан Excel – тэй залуу, Үлгэр жишээ үлээвэр хөгжмийн цэрэг, Баянхонгороос ирсэн их сургуулийн оюутан, Нэхийний ченж, Хувиараа бизнес хийгч нэртэй мөнгө муутай залуу түүний найз залуу, Баасанхүү багш, компьюторийн программист, нэрд төдийлөн гараагүй дуучин… ээ дээ хүн танина гэдэг яасан ч их ухаан юм бэ дээ. Эдний дунд ээжийн хэлдэгчлэн хань болох хүн байсангүй гэж үү.

Бүсгүйд өвдөлт улам хүчтэйгээр мэдрэгдэж сувилагч дуудна. Эмнэлэгийн хүйтэн цагаан хана тамир нь барагдсан бүсгүйн толгой эргэхэд хүргэнэ. Дахиад л нөгөө үзэн ядмаар дотуур үзлэг. Цагаан халадтай эмч, үзлэгийн элдэв толбот ор, цуурсан тааз, таазны халцарсан шохой... Хэвлий дээр дарах даралт.

- ЭЭЖЭЭ........Эмчийн яриа чихэнд нэг ойртож нэг холдоно.- Өвдөлтийн хугацаа болоогүй байна. Тэснэ шүү. Даралт хэвийн байгаа юм чинь айх зүйлгүй. Миний охин. Болж өгвөл хоёулаа жамаараа төрнө шүү. Айх зүйлгүй ээ. Миний охин чадах юм байна. Гэрийнхэнээс чинь хүмүүс ирсэн үү?

Бүсгүйн нүдэнд нулимс өөрийн эрхгүй дүүрнэ. МИНИЙ ОХИН. Ижийгээс минь хойш намайг ингэж дуудсан хүн бий билүү. МИНИЙ ОХИН... Бүсгүйн хоолой зангираад ямар ч авиа гарсангүй. Мөчийн өмнө өөрийг нь доромжлох мэт дотуур үзлэг хийсэн эмч…

Ижийгээсээ хойш сонсоогүй МИНИЙ ОХИН. Энэ үгийг ямар их хүссэн юм бэ? Бүсгүйн хацрыг дагаад бүлээн нулимс алгуурхан урсана.

/ Бүсгүйн хацрыг дагаад бүлээн нулимс алгуурхан урсаар л... Дутуу хаагдсан салхивчны завсраар намрын жихүүн салхи үе үесхэн исгэрэн төрөхийн өмнөх өрөөнд орж ирнэ. Тэсэхүйеэ бэрх өвдөлт одоо цаанаа л нэг өөр өвдөлт болсон санагдана. /

… Хотын нэгэн төрх эмнэлэг.

Төрөхийн өмнөх өрөө.

Арваад хоногийн дараа төрөх эмнэлгээс гарсан залуу ээжийн яриа:

- Хөөрхий нэг бүсгүй. Хүүтэй болсон гэнэ лээ. Харин тэр хоёрыг хэн ч эргэж ирээгүй гэсэн. Зайлуул ах дүү амраг садан ч үгүй юм байлгүй. Хэтэрхий эрт орсон саяны цаснаар хүүгээ тэврэсээр гудамж хөндлөн ганцаараа алхсан даа...

2010-01-28T22:42:00.000-08:00

Ц.Бямбажаргалын шүлгээс

Би унтаа мэт сэрүүн мэт нойрноосоо сэрэхэд
Хөх намрын шаргал тэнгэр амгалан дүнхийнэ
Гашуун бүүр гашуун тэр шаналалт итгэлийн цэцгэнд
Ганцаараа би орчлон мартан дурласан байна
Би нээгдсэн мэт хаалттай мэт сэтгэлээ ярахад
Намрын гунигт дуу ниссээр орчлонгын хоосонд шингэнэ
Нууц бүүр нууц гэрэл аялгуун зүгт
Нарнаас зугтан өөрийн дотроо төөрнөм
Би байгаа мэт байхгүй мэт өөрийгөө хайхад
Эвлүүлдэг тоглоом мэт тавилан минь тэнгэрийн аясаар эргэлдэнэ
Эвдэрсэн бүүр эвдэрсэн сэтгэлээ эвлүүлэн уйд автахад
Эрээд олдоогүй утга учир цонхны минь цаана өндийдөг

2010-01-28T22:31:00.000-08:00

Л.Санждоржийг шүлгээс

Оршихуйн солбицол...

Саран тэргэл үдшээр
Санаагаа суллаж нисгээд ...
Сүүдэр гэрэл зодолдох
Ил галын дэргэд
Сүнсээ чагнан суухуйд

Аниргүйн шидэт урсгалаар
Зүрх
Амаржсан эх мэт тайтгараад
Алдаа оноо хийгээд
Учрал хагацлаар хэлхэгдсэн
Алхаа нийлэх, эс нийлэх
Хүмүүсийн хамт
Амьдрал хэмээх жүжгийг
Хэрхэн тоглож буйгаа
Алсаас ирсэн гийчин мэт
Тэс хөндлөнгөөс харж суугаад
Элгээ хөштөл инээж
Эмгэнэн өрөвдөж
Эцэстээ цээжний хөндүүрээ арилтал
Санаа алдаж ахуйд ...

Анхил охин үнэр инээмсэглэсээр цээж дэрлэхэд
Амьтны зөн сэрж зүрхэн дотор шилгээхэд
Амир сэтгэлийн зүүдэн гэрэлт шувууд
Айдсаа зууж үргэн нисэлдэв.
Хүсэлд шүглэсэн үрс минь
Бурханы цэрэг мэт хүчирхэгжээд
Хөвчин биеийн гүнээс
Уулгалан довтолж нүргэлэхэд
Зүрхний хэм алдагдаж
Сэтгэлийн хэрэм нурлаа.
Хүсэлд шүгэлсэн үрс минь
Залгисан бачим гал дундуур
Зад яран урсаж ирээд
Зандчуу дуугаа тэнгэрт хадаахаар
Зангирсан биеийг доргитол нүднэ.

Хүсэлд шүгэлсэн үрс минь ....

2010-01-28T22:25:00.000-08:00

Д.Гангантөгсийн шүлгээс

Би нэгэн гараг
Биен дээр минь жижигхэн хүмүүс амьдардаг
Нүгэл хийдэггүй, хоол ч иддэггүй
Нүцгэн буйгаасаа ичдэг ч үгүй
Наран сараныг төсөөлөх бүү хэл
Насаа ч ер тоолдоггүй...
Хүүхдээ үүрсэн тэд ар араасаа цуваад л
Хэдхэн хүн явж л байгаа харагддаг
Үдэш бүр тэд мөрөн дээр минь суучихаад
Үнэн сэтгэлээсээ ийнхүү дуулцгаадаг:
“Тэнгэрийн орон, тэнгэрийн орон
Тэр бидний орон гэр
Тэнгэрийн орон, тэнгэрийн орон
Тийшээ бид очих л болно”
Аяархан тэд ийнхүү дуулцгаана
Амандаа би ч гэсэн...
Тэнгэрийн орон, тэнгэрийн орон
Тэд намайг аваад яваасай...

Солонгос дахь Монголын уран бүтээлчдийн клуб байгуулагдлаа

2010-01-28T21:46:00.000-08:00

Солонгос Улсад ажиллаж амьдарч буй Монгол улсын соёл урлагийн салбарын маш олон хүн бий. Тэд маань амьдрахын эрхэнд өөрсдийнхөө сэтгэл зүрхээ өгсөн тэр хайртай мэргэжил, уран бүтээлээсээ өөрийн мэдэлгүй холддог билээ. Угаас их үсрэнгүй хөгжил дэвшил гэдэг маань өөрөө цаг наргүй ажиллахыг шаарддаг нийгэм аж. Нэгэнт бид усыг нь уувал ёсыг ану дагаж буй билээ. Гэхдээ бид энэ бэрхшээлийг үл тоон хайртай уран бүтээлээ туурвиж өөрсдийгөө хөгжүүлэх, нийгэмд сурталчилан таниулах, Монголын болон Солонгосын мэргэжилийн адил төстэй байгууллагуудтай хамтран ажиллах зорилго бүхий клуб байгуулж байна. Энэхүү клуб маань мэдээлэл технологийн эрин цагийн аясаар цахим шуудангийн хэлбэрээр үйл ажиллагаагаа эхэлж байна. Солонгос улсад Монголчуудын “ХӨХ ЭГШИН” яруу найргийн бүлгэмийн хэсэг залуус бусад чөлөөт уран бүтээлчидтэй хамтран уг клубыг байгууллаа. Манай энхний үйл ажиллагаа дундын блог нээгдсэнээр эхэллээ. Дан ганц сэтгүүлч, зохиолч, зураачдаас гадна урлагийн бүхий л төрлийн хүмүүстэйгээ хамтарч ажиллах бодлогыг барьж байна. Тиймдээ ч цаашдаа манай клубын үйл ажиллагаа, уран бүтээлчдийн хамрах хүрээ нэмэгдэх тусам улам их зүйлийг хийх болно. “Бид чадна”, “бид хийнэ”, “Би үгүй бол хэн?” гэсэн гал мэт дүрэлзсэн залуус хийх бүтээхийн халуундаа шатаж явна. Бидний урд төлөвлөсөн ажилууд ар араасаа хүлээж байна. Урлагын охин тэнгэр Янжинлхам бурхан та биднийг ивээг.

Манай цахим шуудангийн хаяг: www.mglwritersclub@yahoo.com